TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

 

108- KEVSER SÛRESİ

 

Kevser sresinin nzul ile ilgili pek ok hadis vardır. Bunlardan sadece hadis:

921 - - - - - . . . . . . . .

Sahih, Mslim c.2, s.12, hadis no: 921

Enes b. Malik: Bir gn Raslullah as. aramızda otururken iinde bulunduğu durumdan kurtulmak istercesine uykuya dalar gibi oldu. Sonra tebessm ederek başını kaldırdı. Biz: Seni gldren nedir? Ey Allahın Rasl, dedik. Buyurdular ki: Az önce bana: Rahman ve Rahm olan Allah'ın adıyla. Biz sana Kevseri verdik. Rabbin iin namaz kıl, kurban kes, hi şphesiz ebter olan seni kötleyendir. Kevser sresi nazil oldu. Daha sonra: Kevser nedir, biliyor musunuz, buyurdu. Allah ve Rasl dah iyi bilir, dedik. Sonra: O Cennette bir nehirdir. Rabbim onu bana vaad etti. Onun zerinde pek ok hayır vardır. O bir havuzdur ki kıyamet gn mmetim ona gelir, gider. Yıldızların sayısınca katı vardır. Onlardan bir kul ıkarılır. Ben derim ki: Rabbım, o, benim mmetimdendir. Allah Tel buyurur ki; senden sonra ne ihdas ettiklerini bilir misin sen? İbni Hacer buna dayanarak; Kurr'dan ileri gelenlerin oğu bu srenin Mescdn Nebde yani Medinede nazil olduğunu söylerler.


784 - - - . . . . .

Raslullah as.: Bana az önce bir sre indirildi, buyurdu ve: Rahman ve Rahm olan Allah'ın adıyla. Gerekten Biz, sana Kevser'i verdik. Sreyi sonuna kadar okuduktan sonra: Kevser nedir biliyor musunuz, buyurdu. Allah ve Rasl en iyi bilendir, dediler. Daha sonra: O, bir ırmaktır. Rabbim onu cennette bana vermiştir, buyurdu. Snen, Ebu Davd c.1, s.286, hadis no:784


4749 - : - - : : . : . : . : .

Enes İbn Mlik: Raslullah as. hafife uyuklar gibi oldu. Sonra tebessm ederek başını kaldırdı. Y kendisi söyledi veya kendisine; niin gldn, denildiğinde: Bana az önce bir sre indirildi. Ve okumaya başladı: Rahman ve Rahm olan Allah'ın adıyla. Gerekten Biz, sana Kevser'i verdik, sresini sonuna kadar okuduktan sonra: Kevser nedir biliyor musunuz, diye sorduğunda Allah ve Rasl en iyi bilendir, dediklerinde: O Cennette bir nehirdir. Aziz ve Celil olan Rabbim onu bana vaat etti. Onun zerinde pek ok hayır vardır. O bir havuzdur ki kıyamet gn mmetim ona gelir, gider. Yıldızların sayısınca katı vardır, buyurdu. Snen, Ebu Davd c.4, s.381, hadis no:4749

 

Nzul Sebebi

1. Bir gn Resulullah Mescidul Haram'dan ıkarken As ibn Vil de giriyordu. Kapıda karşılaştılar. Biraz konuştular. Sonra Mescidul Haram'da oturmakta olan Kureyş'in ileri gelenlerinin yanına gitti. Ona: Konuştuğun kimdi, diye sordular. O da: O ebterdi, demiş. Bir mddet önce Hatice'den olan oğlu Abdullah vefat etmişti. Onlar, oğlu olmayana ebter diyorlardı. Bu hadise zerine Allah kevser sresini indirmiştir. İbn Abbas, Muktil, Kelb ve btn mfessirlerin görşdr. Zaman zaman As b, Vil: Muhammed, kendisinden sonra yerine geebilecek bir oğlu bulunmayan bir zrriyetsizdir. O ölnce, adı unutulacak, siz de ondan kurtulacaksınız, diye gevezelik ediyordu.

2. İbn Abbas: Ka'b b. Eşref Mekke'ye gelince, bir gurup Kureyşli onun yanına gelerek: Biz, hacılara su veren ve K'be'nin hizmetini stlenen kimseleriz. Sen de, Medine halkının efendisisin. Şimdi, biz mi hayırlıyız, yoksa şu ebter mi kavminden daha hayırlı, söyle bakalım, dediler. Ka'b b. Eşref: Tabii ki siz ondan daha hayırlısınız, dedi. Bunun zerine: Sana buğzeden ve zrriyetsiz olan şphesiz odur, ayeti ile Mekke mşriklerine cevap verilmiştir. Ayrıca:

Kendilerine Kitaptan bir nasip verilmiş olanları görmyor musun? Onlar Cibte ve Tğta inanıyorlar. İnkr edenler iin de: Bunlar, iman edenlerden daha doğru yoldadır, diyorlar. 4/Nisa: 51 Ayetiyle de Medineli Yahudi Ka'b b. Eşrefe işaret edildiği nakledilmektedir.

3. İkrime: Allah, Muhammed as.ı nebi olarak görevlendirdi. Resul de Kureyş'i İslm'a davet edince, onlar: Muhammed bizden koptu, dediler. Mebtr koptu, muhalefet etti anlamına geldiği gibi zrriyetsiz anlamına da gelmektedir.

4. Eb Cehil hakkında nazil olmuştur. Çnk Resulllah'ın oğlu ölnce, Şimdi ben onu öfkelendiririm, nk artık o ebter oldu, dedi. Hlbuki bu söz ahmaklığını gösterir. Çnk o, Rasulullah'ı, iradesi dışındaki bir şey ile kızdırmak istemiştir. Çnk oğlunun ölmesi, Muhammed as.ın iradesiyle olan bir şey değildir.

5. Eb Leheb hakkında nazil olmuştur. Çnk Ebu Leheb, gece-gndz Rasulullah aleyhine alışıyordu. Zaman zaman iftira, hakaret ve uygunsuz tavırlarda bulunuyordu. Muhammed as. da amcasının yzne Tebben lek buyurdu. O da Rasulullahın gıyabında ebter, dedi.

6. Ukbe b. Eb Mu'ayt hakkında nazil olmuştur. Çnk Rasulullaha o ebter diyordu. Mekkeli mşriklerin hepsi de bu söz söylemeleri mmkndr. Çnk bunlar Rasulullahı ortak dşman ilan etmişlerdi. Reslullahın oğlu Kasım vefat edince, ebter kelimesini kullanmışlardı.

7. Sad ibn Cbeyr: Bu srenin, O halde Rabbın iin namaz kıl ve kurban kes yetinin Hudeybiye'de Umre engellenince nazil olduğunu söylemiştir.


1 2 3

Bismillhirrahmnirrahm.

1. Şphesiz biz sana Kevseri verdik.

2. O hlde, Rabbin iin namaz kıl, kurban kes.

3. Doğrusu sana buğz eden, o kendisi ebterdir.

 

1. Şphesiz biz sana Kevseri verdik

ibaresi; bazen oğulluk bazen da tazim ifade eder.

biz kelimesinin burada oğul anlamına alıması mmkn değildir. Yce Allahın Reslullaha vermiş olduğu nimetin melekler vasıtasıyla meydana geldiği ima edilmiş olabilir.

biz ifadesinin tazim manasına olabilir. Çnk kevser kelimesinin kapsamı olduka okluk ifade etmektedir. Bu bağışın önemini belirtmek iin olabilir.

biz kelimesiyle Yce Allah kinatın sahibi olduğunu ve nimetinin sonsuzluğunu ima etmiş olabilir.

Kevserin anlamları:

:

: Sayısı ok, byk hayır ve cömert adam anlamlarına gelir. el Mucemul Vast.

: Cennette bir ırmaktır.

 

... : ! : ɡ ѡ ɡ 4747

Kevserin ne olduğunu biliyor musunuz? Allah ve Rasl daha iyi bilir, dediklerinde: O Kevser Cennette bir nehirdir. Rabbim azze ve celle onu bana vadetti. Onda ok eşit hayırlar vardır. Onda havuz vardır. Kıyamet gn mmetim onun yanında toplanır. Onun kapıları yıldızların sayısıncadır. Her biri kat kattır.


... - 784

Kevserin ne olduğunu biliyor musunuz? Allah ve Rasl daha iyi bilir, dediklerinde: O Kevser Cennette bir nehirdir.


... ѿ ѡ ɡ ȡ : . :

7027 :

903 :

Kevserin ne olduğunu biliyor musunuz? O Cennette bir nehirdir. Rabbim onu bana verdi. Onda ok eşit hayırlar vardır. Kıyamet gn mmetim onun yanında toplanır. Onun kapıları yıldızların sayısıncadır. Her biri kat kattır. O esnada topluluk iinde bir kul dışlanırcasına itilip-kakılır. O zaman ben: Ya Rabbi!.. O da benim mmetimdendir, dediğimde şöyle denilir: Gerekten sen, senden sonra onların ne ortaya ıkardıklarını biliyor musun?


3359 :

Enes, deki iin Nebi as.: O Cennette bir nehirdir. Cennette iki yakasında inciden kubbeler dizilmiş bir nehir gördm. Cebraile bu nedir, dedim. Cebrail: Allahın sana verdiği Kevser işte odur, dedi.

Cennetteki bu nehire denilmesinin nedeni: Cenetteki nehirlerin suyunun en bol olanıdır. Diğer nehirlerin kollarının bu nehirden beslendiğini ifade edebilir. Bu nehirden ienlerin sayılarının ok olmasından ötr ismi verilmiş olabilir.

: Havuz, bazı hadislerin ifadesine göre cennet nehirlerinin ve eşmelerinin kaynağı...

: Reslullahın ocukları ve soyudur. Bu görşte olanlar derler ki: Çnk bu sre, Resulullaha ebter diye ayıplayanlara bir cevap olarak inmiştir.

: Peygamberin devam eden soyudur. Ehlibeyti Emev imha etmesine rağmen ehlibeyt iinde, Muhammed Bakır Cafer'i Sdık, Musa Kazım, Muhammed Rız ve en-Nefsu'z Zekiyye ve benzeri nice şahsiyetler vardır.

: Ümmetin ulemasıdır. Ümmetin limleridir. Bunlar Rasulullah'ı anlatmayı sever, dininin eserlerini ve şeriatının prensiplerini yayarlar. Bu limlere tabi olanların sayıları, diğer peygamberlere tabi olanların sayılarından, kat kat fazladır.

: İslm'dır. İslm, en byk hayırdır. Çnk dnya ve ahiret iyilikleri, ancak İslm sayesinde elde edilir. Yine bu iyilikler, onun elden ıkması ile yok olur.

: Ümmetin okluğudur. Kevser, taraftarı ve adamları ok olan demektir. Mslmanların sayısını ancak Allah bilir.

: İlim demektir. İlim, en ok ve en byk hayır demektir.

: Şefaat ve MakmMahmd'dur.

2436 2435 :

: 301 :

- 7/500 12/481

- 295 :

- 558 :

- -3649 :

4739 :

: - :3714 :

- - 10/381

-: 2/399- 2/314

- 221 :

- 100 :

: : 3498 :

Ahiret hususunda da Rasulullah: Benim şefaatim, mmetimden byk gnah işleyenler iindir buyurmuştur.


2. O hlde, Rabbin iin namaz kıl, kurban kes.

Kevser nimetinden sonra, namaz emredilmektedir. Namazda bolca şkr ve dua icra edilmektedir.

emri namaz kıl anlamına geldiği gibi, dua et, anlamına gelmektedir. O zaman, Allah'a dua et manasını da ifade etmektedir.


emriyle ilgili genel olarak iki aıklama yapılmaktadır.

1. deve kurbanı kes. Mfessirlerin hemen hepsi böyle anlamışlar. Allah kitabında her ne zaman, namazdan bahsederse, onun peşinden, zekttan da bahseder. Ayrıca; Mekkeliler, putlara dua edip kurban kesiyorlar. Şimdi sen de, Rabbin iin namaz kıl ve kurban kes... demiştir. Rasulullah da kesmiştir.

2. aşağıdaki namazla ilgili fiillerden birinin kasdedildiği de anlaşılabilir:

kıbleye dönmektir.

namaza başlandığında, ellerin kaldırılması, tekbir alındığında, rkya gidildiğinde, baş rkdan kaldırıldığında ve secde edildiğinde ellerin kaldırılması demektir.

namazda iken ellerin göğs zerine koyulmasıdır.

göğsn gözknceye kadar iki secde arasında oturmaktır.

iki elin, dua ederken, göğs hizana kaldırılmasıdır.

iki elin göğse dokunmasıdır.


emrini namaz ile tefsir edenler de şu izahları yapmışlardır:

1. Mekkeliler, Allah'dan başkası iin dua ediyorlar ve kurban kesiyorlardı. Böylece Allah Rasulullaha, kendinden başkası iin namaz kılmamasını ve kurban kesmemesini emretmiştir.

2. Said ibn Cbeyr: Hacc esnasında sabah namazını Mzdelife'de kıl, Mina'da da kurban kes... manasını verdiği rivayet edilmiştir.

3. emri ile bayram namazı kastedilmiştir.


ifadesi, iltifat slubuyla gelmesi fesahat bakımından ok önemlidir.

3. Doğrusu sana buğzeden, soyu kesik olanın ta kendisidir.

 

şenen buğzetmek, eşşniu buğzeden, betr kökn kazımak, demektir. zrriyeti olmayan kimse, kuyruğu olmayan eşek iin de hımrun ebteru şeklinde kullanılırdı.


Ebter Kelimesinin bazı izahları:

1. Sdd: Kureyş, erkek evladı ölen kimseler iin ebter, diyordu. Rasulullahın oğulları Kasım ile Abdullah, Mekke'de; İbrahim de Medine'de ölnce, kfirler: Yerine geecek kimse yok manasında, ebter dediler.

 

2. Hasan el-Basr: Kureşliler bu sözleriyle, Rasulullahın, gayesine eremeden kesilip biteceği manasını kastetmişlerdir. Yce Allah ise, onun hasımları ve dşmanlarının böyle olacağını beyan etmiştir. Çnk mağlup olacak onlardı.

 

3. Mşrikler; yardımcı ve destekisi yok manasında, Rasulullaha ebter demişlerdir.

4. Ebter, hakir ve zelil olan demektir. Rivayet olunduğuna göre: Eb Cehil, kavmine bir ziyafet verir. Derken Rasulullahı ebter diye niteleyerek: Kalkın Muhammed'e gidelim. Onunla görşeceğim ve onu zelil-hakir edeceğim, perişan edeceğim, der.

5. Kfirler, Rasulullahı ebter diye tavsif edince: Sana buğzeden, zrriyetsiz olan şphesiz odur. Ama Rasulullahın hakkındaki tm övgler, srekli olacaktır.

Mşrikler, Muhammed as.a ebter ifadesini hangi manada kullanırlarsa kullansınlar. Yapmış oldukları bu yakıştırmayı yce Allah sanki kafalarına geirmiştir. Çnk ne şirkleri, ne putları ne de Mekkede kurmuş oldukları zulm ve baskı şebekeleri kalmıştır. Hatta kendi nesilleri bile Muhammed as.ın mmeti olmuştur. Mşrikler kelimesiyle kendi kendilerini tanımlamışlardır. Kem söz sahibinindir.


Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

01. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

02. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

03. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

04. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

05. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

06. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

07, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

08. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

09. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10. Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n.