TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

 

107- MÂÛN SÛRESİ

 

 

Yedi ayet olup, Mekk'dir. Meden diyenler de vardır.

                 İbn Merduye, İbn Abbas ve İbn Zbeyr: Bu sure Mekkdir.

                 Katde ve Dahhk: Bu sure Medendir.

                 Mevdud: Bu sure iinde surenin Meden olduğuna dair bir işaret mevcuttur. O da, namaz kılanların uyarılması ve namazlarından gafil olanlar ile gösteriş iin namaz kılanların vay haline denmesidir.

Bu sre, Allah huzurunda ağır bir su olan inkrın meydana getirdiği tahribatlara örneklerle işaret etmektedir. Bu inkr neticesi olarak ortaya ıkan fiillerin failleri kimlerdir, diye sorulduğunda pek ok isimler karşımıza ıkmaktadır. Bu isimlerin okluğu, toplumdaki zalimlerin fazlalığını ve etkinliklerini göstermektedir. Onun iin; bu sre kimler hakkında inmiştir, diye sorduğumuzda karşımıza pek ok insan tipleri gelmektedir.


Nzul Sebebi

Bu sre kimler hakkında nazil olmuştur?

1. Bu ayet belli şahıslar hakkında inmiş, diyenler:

                 İbn Creyc: Bu sre, Eb Sfyan hakkında nazil olmuştur. Zira Eb Sfyan'ın, her hafta iki deve keser; kendisine bir yetim gelip de et istediğinde, onu sopasıyla kovup iterdi.

                 Muktil: Bu ayetin, Âs ibn Vil es-Sehm hakkında nazil oldu. Zira Kıymeti yalanlamak ve ters işler yapma bu adamın özelliğidir.

                 Sdd: bu ayetin Velid ibn Muğre hakkında nazil olmuştur.

                 Maverd: Bu ayet Eb Cehil hakkında nazil olmuştur.

                 İbn Abbas: Bu ayet, cimrilikle riyakrlığı birlikte yaşayan bir mnafık hakkında nazil olmuştur.

2. Bu, din gnn yalanlayan herkesi iine alan bir ifadedir. Kıymeti inkr eden genellikle menfaati gereği her yolsuzluğu yapar. Her yaptığını kr zanneder. Böylece, btn kfr ve gnah eşitlerinin temelinde Kıymetin inkrı veya ciddiye alınmaması kendisini gösterir.

 

1 2 3 4 5 6 7

Bismillhirrahmnirrahm.

1.         Gördn m, dini yalanlayanı!

2.         İşte o, yetimi itip kakan,

3.         Yoksula yedirmeyi özendirmeyen kimsedir.

4.         Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki,

5.         Onlar namazlarını ciddiye almazlar.

6.         Onlar gösteriş yaparlar.

7.         Ufacık bir yardıma bile engel olurlar.

 

1

Gördn m, DÎNi yalanlayanı.

Gördn m? Biliyor musun? Öğrendin mi? anlamları verilmektedir.

                 Dnin anlamı hususundaki izahlar:

                 Ahiret, hesap ve ceza gndr: Mfessirlerin ekserisinin görnşe göre, ayetin bu ifadesiyle, Hesabı ve işlerin karşılığını yalanlayanı gördn m? manası kastedilmiştir.

                 İslmdır: Dn: Allah katındaki İslm'dır. 3/Aliimrn:19 Bu ifadeyle, dinin ve İslm'ın bizzat kendisini yalanlayan... kimse kastedilmiştir. Bu kimse aşağıdakilerden birini veya bir kısmını inkr eder:

1.         Yaratıcı'yı,

2.         Nbvveti,

3.         Tekrar dirilişi,

4.         Dinin herhangi bir hkmn inkr ederek yalanlar.

2

İşte o, yetimi itip kakan.

 

Yce Allah, dn gnn yalanlayanı tarif ederken, iki vasfı zikretmiştir:

                 Yaptığı iş: İşte yetimi şiddetle iten... ayeti.

                 Yapmadığı iş: Yoksulu doyurmayı teşvik etmeyen... ayetidir.

Ayetin başındaki fus sebebiyedir. Yani sebep bildirir. Bu kimse kfir ve din gnn yalanlayan kimse olduğu iin, onun kfr, yetimi itip kakmasına sebep oluyor... demektir.

kelimesi iki anlama gelir.

1. şiddetle itip kakıyor. Genel görş: İşte o, yetimi itip kakan, yoksula yedirmeyi özendirmeyen kimsedir. Din gnn yalanlayandan, işte bunlar sadır olur, manasında sadece bu iki sıfatı zikretmekle yetinmiştir. Bu da:

                 Şeriata göre, irkin ve kötdr.

                 İnsanlığa da irkin ve köt şeylerdir.

İtip kakanların yaptıkları, ahirette kendi başlarına gelecektir. O gn onlar, şiddetli bir biimde cehenneme itilir ve kakılırlar. 52/Tur:13 ayeti gibidir.

2. terk ediyor manasına da gelmektedir. O, yetimi davet etmiyor. Yani yemeğe herkesi davet ettiği halde yetimi terk ediyor, demektir.

Ayette zikredilmiştir. Bu ifadenin anlamları:

                 Yetimin hakkını yer ve babasının emanet olarak bıraktığı mirasa el koyar ve yetimi kovar, şeklindedir.

                 Yetim ona yardım istemeye gelirse merhamet etmez, hatta yanından kovar. Yetim aresizlik dolayısıyla gitmez ve beklemeye devam ederse iterek kovar, şeklindedir.

                 O yetime zulmeder. Mesela yetimi evine akraba olarak aldıysa btn ev halkına hizmet ettirir. Yetim evde herkesin kahrını ekmek zorunda kalır, şeklindedir.

3

Yoksula yedirmeyi özendirmeyen kimsedir.

Yoksulu doyurmayı teşvik etmez. Bu adam kimi teşvik etmeli?

                Kişi, kedisini yoksulları yedirmeye teşvik etmiyor.

                Kişi, başkasını yoksulları yedirmeye teşvik etmiyor.

                Kişi, kedisini ve başkasını teşvik etmiyor. Manalarını kapsar.

nın, e izafesi, bu doyurmanın, fakirin hakkı olduğuna delalet eder. Buna göre bu kimse, adeta yoksulu, hakkından alıkoymuş anlamına gelir.

O, başkalarını yoksulu doyurmasına teşvik etmez, manasına da gelir. Başkalarını teşvik etmenin sevabına da inanmaz.

Ayette değil, kelimesi kullanılmıştır. miskinlere yemek yedirmeye teşvik etmez, olurdu. Miskinin kendi yemeğini vermez, anlamındadır.

Burada da iki şekil var.

                Yetim ocuğun istediği mal zaten kendi babasınındı.

                Darda kalan miskin variyetli insanların malında asğar ihtiyaları kadar hak sahibidirler.

Onların mallarında sil ve mahrumların hakkı vardır. 51/Zariyat:19

 

4

Yazıklar olsun!.. O namaz kılanlara.

 

vay haline veya yazıklar olsun anlamına gelir. Çok ileri derecede bir suun işlenmesi halinde kullanılır.

namaz kılanlar anlamına gelir. Siyak ve sibaka göre ise; anlamı, namaz kılan değil, namaz kılanların yani Mslmanların arasına girenlerdir.

Salt ile musalln arasındaki ilişki:

dua veya namaz ibadetine denir. ise; dua veya namaz ibadetini yapanlar anlamına gelmektedir.

Srenin Mekk olduğunu kabul edersek; ayetlerin siyak ve sibakına göre bu sre Âhireti yalanlayan mşriklerden bahsetmektedir. Mşriklerin Kbe etrafında diye nitelenen bir ibadet uygulamaları mevcuttu. Mşriklerin ı Kurnda şöyle nitelenmektedir:

Onların, Beytin yanında saltları/duaları ıslık alıp el ırpmaktan ibarettir. 8/Enfl:35

Bu ayeti aıklayıcı temel olarak aldığımızda ayetini şöyle anlayabiliriz: Esas yapılış şeklinden uzaklaşarak namazı sadece alkış ve ıslığa dönştren mşriklere yazıklar olsun!.. Böylece namazın öznden uzaklaşıp şeklini de değiştirenler kast edilmiş olabilir.

Namazsızlık insanı bazen bir takım yanlışlıklara itebilir. Çnk gerek namaz insana gzel hasletler kazandırır:

Kitaptan sana vahyolunanı oku. Namazı da dosdoğru kıl. Çnk namaz, insanı haysızlıktan ve kötlkten alıkor. Allahı anmak elbette en byktr. Allah, yaptıklarınızı biliyor. 29/Ankebut:45

Bu sreyi Meden kabul ederek anlamaya alışırsak:

Medinede Mslmanlar, Mşrikler, Yahudiler, Mnafıklar ve az da olsa Hıristiyanlar vardı. Yahudi ve Hıristiyanlar kendi dinlerine inanmış ve ibadetlerini yapıyorlardı. Mşrikler Mslmanların ibadet alanlarına gelmiyorlardı. Ancak mşriklerin bazısı Mslman olmadıkları halde Mslmanmış gibi gözkenler vardı. Mslmanların arasına giriyor. Namaz kılıyor. Mescide gidip-geliyorlardı. Bunlar Kurnda mnafık diye nitelendirilmektedir. O zaman ayetinin muhatabı kimlerdir? Olsa olsa Mslmanlarla mnafıklar olabilir.

                 Surenin siyak ve sibakı göz önne getirilirse; sadece mnafıklardır. Çnk işin iinde dini yalanlama vardır.

                 Surenin siyak ve sibakı göz önne getirilmezse; mnafıklar ve Mslmanlar ayete muhatap olurlar.

Yine bu srenin Meden veya Medinede de tekrar nazil olma ihtimali göz önne getirilirse; Mslmanlar da doğrudan veya dolaylı olarak bu hitapla karşı karşıya olduğu dşnlebilir.

Dindar geinen birtakım kimseler namaz kılar. Ama namazın kişi zerinde oluşturduğu gzelliklerin izi yoktur. Namazdan nasibini almamıştır.

tehdidi tm insanları kapsayabilir. İnanlarında dine/ahirete imanı olmayan veya inancında bulanıklık olan tm insanları kapsaması mmkndr. Çnk srede isim zikredilmemiştir. Vurgulamaların ağırlığı inan, tavır ve fiiller zerine yapılmaktadır.

5

Ki onlar namazlarından gafildirler.

kelimesi: Yanılan, gaflete dşenler,

harfi cer'i: den, konusunda, hakkında ...manalarını ifade eder.

Enes b. Malik ve Ata b. Dinar: Allah'a şkrederim ki O, değil de, buyurdu. Yani biz namazlarda unuturuz, ama namazlarımızdan gafil değiliz. Onun iin mnafıklardan sayılmayacağız...

                 : Namaz konusunda yanılıyorlar. Namazı kılıp/kılmama, namazın gereğine inanıp/inanmama... konularında yanılıyorlar.

                 : Namaz kılarken yanılıyorlar. Namaz icra edilirken farkına varılmadan hata yapma, unutma... gibi gaflete dşmelerde yanılıyorlar. Böylesi konular irade dışı ve insanlık zafiyetinden dolayı sorumluluğu yoktur. Çnk namazda Raslullah da namazda yanılınca sehiv secdesi yapmıştır.

6

Onlar gösteriş yaparlar.

Mslman; namaz ve zekt gibi farz ibadetlerini aıktan yapar. Bu ibadetler, İslm'ın alametlerindendir. Bunları terk edenler, lanete mstahak olurlar. Gizlilik nafile ibadetler iindir. O halde; gerek Mslmanın namazında riya söz konusu değildir. Normal hayatında inanmadığı halde, inanıyormuş gibi Mslmanların arasına girerek namaz kılıp gösteriş yapanlar olabilir. Bir de inandığı halde normal hayatında namaz kılmayanlar vardır. Birileri görsn diye namaz kıldıklarında riya durumuna girebilirler.

7

Onlar mnu da vermezler.

: El altında bulunan gnlk ev ihtiya aletleri; tencere, kova, elek, balta, terazi, tuz, su, ateş, akmak, kibrit,

ifadesi hakkında:

                 Ali ibni Ebtlib, İbn Ömer, Sad b. Cbeyr, Katde, Hasan Basr, Muhammed b. Hanefiyye, Dahhak, İbn Zeyd, Mcahid, Ata ve Zhr: Mndan kasıt zekttır.

                 İbn Abbas, İbn Mesd, İbrahim Neha, Ebu Malik: Mndan kasıt, gnlk ihtiya eşyalarıdır. Mesela tencere, kova, balta, terazi, tuz, su, ateş vs. İnsanlar bunları kullanmak iin birbirlerine ödn verirler.

                 Ali ibni Eb Tlib bir kavline göre de: Mndan kasıt hem zekt hem de zarur eşyalardır.

                 İbn Ebi Hatim, İkrime: Mn'un en st zekt, en aşağısı da insanın ödn olarak verdiği elek, kova veya iğnedir.

: ߡ ߡ ߡ ԡ : ʡ : ʡ

Rz: Mavardden rivayet olunduğuna göre: Bu sre Eb Cehil hakkında inmiştir. Bir yetimin vassi idi. Derken, bu yetim, Eb Cehil'e, kendi malından bir şey istemek iin, anadan ryan olarak gelmişti. Ama Eb Cehil, onu kovmuş ve onun bu durumuna aldırmamıştı. Derken bu ocuk, mitsizliğe kapılmış ve zlmşt. Bunun zerine, Kureyş'in ileri gelenleri ona: Muhammed'e söyle, o senin iin şefaati/aracı olsun, dediler. Hlbuki bunu söyleyen Kureyşlinin maksadı alay etmekti. Fakat o yetim ocuk, bu sözn kendisine, alay iin söylendiğinin farkında değildi. Neb as.a geldi ve ondan bu hususta yardım istedi. O da hibir muhtacı geriye evirmezdi. Beraberce Eb Cehil'e gitti. Eb Cehil, onu ağırladı. Çocuğun malını da iade etti. Bunun zerine oradakiler Eb Cehil'i kınayarak: Muhammede şık oldun, dediler. O da: Allah'a yemin ederim ki, şık maşık olmadım. Fakat onun sağında ve solunda, bana vurup beni öldrecek olan birer mızrak gördm, dedi.

Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

01. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

02. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

03. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

04. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

05. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

06. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

07, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

08. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

09. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10. Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n,