TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

 

104- HÜMEZE SÛRESİ

 

 

Mfessirlerce bu sre Mekkdir.

Konu: Cahiliye dönemi toplum zenginlerinde bulunan bir takım ahlk ökntleri dile getirmektedir.


1 2 3 4 5 6 7 8 9

Rahmn ve Rahm olan Allah'ın adıyla

1.   Arkadan diliyle ekiştirip yzne de kaş-gözle alay eden herkesin vay haline.

2.   O malı toplar ve onu durmadan sayar.

3.   Malının kendini ebed kılacağını sanır.

4.   Hayır, andolsun ki o, Hutame'ye atılacaktır.

5.   Hutamenin ne olduğunu sen ne bileceksin?

6.   O, Allah'ın tutuşturulmuş bir ateşidir.

7.   O yreklere işler.

8.   O ateş, onların zerine kapatılmıştır.

9.   Uzatılmış stunlar arasında.

 

1

Arkadan diliyle ekiştirip yzne de kaş-gözle alay eden herkesin vay haline.

 

1.   Veyl: Vay haline, hor, hakir, azab ve helak olası anlamındadır.

2.   Cehennemdeki bir vadi olduğu da söylenmiştir.

İbn Abbas: Allah Tel'nın veyl ile başladığı kimseler kimlerdir sorusuna: Koğuculukla orada-burada gezenler, dostlar arasını ayıranlar, byk ayıp arayanlardır, der.

dil ve söz ile ekiştirme, ayıplama, arkadan atmayı det edinenler demektir. İnsanlarla oka alay etmek, onların hallerine glmek ve onları gln hale dşrmektir.

yalnız dil ile ekiştirmektir. Yani insanlarla alay edip onları eksik göstermeye alışanlar.

ve kelimelerinin kapsadığı anlamlar birbirine ok yakındır. Hatta i-iedir. Buna ilaveten mfessirler gelen rivayetlerin okluğundan dolayı yorumlamakta zorlanmışlar.

İbn Abbasa göre:

Humeze; diliyle arkadan ekiştirip kınayan,

Himeze; insanları oka ayıplayıp sataşan kimse demektir.

Bunlar başkalarının sözlerini alıp taşıyanlar, birbirlerini sevenlerin arasını bozanlar, susuz, gnahsız kimselerin kusurlarını araştıranlardır.

Katade ve Mcahide göre:

insanları oka tenkit edip dil uzatan,

onların neseplerine oka dil uzatan kimsedir.

Ebu'l-Aliye, el-Hasen, Mcahid ve Ata b. Ebi Rebaha göre:

insanların yzne tenkit eder, arkadan da gıybetini yapar.

de arkalarından gıybetlerini yapan kimsedir.

Mukatile göre:

insanları arkadan ekiştiren,

insanları yzne karşı ayıplayandır..

İbn Zeyde göre:

insanları eliyle drtp vurmak,

diliyle onların kusurlarını söyleyip ve ayıplamaktır.

Sfyan es-Sevriye göre:

dil ile yapılan,

kaş-göz ile yapılandır.

İbn Keysana göre:

oturup kalktığı kimselere köt sözlerle eziyet veren,

ise oturup kalktığı kimseye göz kırparak göz-kaşıyla, başıyla, işaretler yapan kimsedir.

Mchide göre:

      el ve kaş-göz ile,

      se dil ile insanları kötleyendir.

Ayrıca Mcahid'den daha farklı görşler de vardır:

1.   insanların etini yiyen;

ayıplayıcıdır.

2.   Bunun aksine:

, ayıplayıcı;

, insanların etini yiyendir.

Rz: Kendi kendinizi kötlemeyin. 49/Hucurat:11 ayetini zikrettikten sonra tefsircilerin görşlerini sıralar:

1.   İbn Abbas'dan, hmeze gıybeti, lmeze ayıpı.

2.   İbn Zeyd'den hmeze el ile, lmeze dil ile.

3.   Ebu'l-Aliye'den, hmeze yze karşı, lmeze arkadan.

4.   Hmeze aıka, lmeze gizli, kaş ve gözle.

5.   Hmeze lmeze, hoşlanılmayan lakap takanlar.

6.   Hasen'den Hmeze, kaş-göz kırparak kızdıran; lmeze kardeşlerini kötlkle anarak ayıplayan.

7.   İbn Abbas'tan, söze yalan katarak gezenler, dostların arasını aanlar, insanların ayıbını arayanlar.

iki kısımdır:

1.   Hased ve kinden dolayı ciddi olarak yapılır,

2.   Glmece ve eğlence olsun diye şakadan yapılır.

 

den kimler kastedilmiştir?

1.   Zamahşeri: Ahmes İbn Şerik.

2.   İbn Creyc: Velid b. Muğire.

3.   Hasen; Verka, İbn Ebi Nceym: Cemil b. Âmir es-Sakaf.

4.   Ubeyy b. Halef.

5.   Mchid ise; bu ifde ummdir. Bu buyruklar kimse hakkında özel değildir. Aksine bu nitelikte olan herkes hakkındadır.

İbn Cerr et-Taber: Muhammed b. Sa'd yoluyla İbn Abbas'a göre: alaycı ve insanlara hakaret eden, bir putperest.

Âyetin tahsisi, söz konusu olmaksızın bu tr davranışları sergileyen herkes iin umum olduğu da söylenmiştir.

 

2

O malı toplar ve onu durmadan sayar.

 

Sdd ve İbn Cerr: Malı st ste yığıp teker teker sayar.

Muhammed İbn K'b: Malı onu gndz şuradan-şuradan oyalar. Gece olunca bir leş gibi uyur.

ed-Dahhk: Başkalarına karşı malını sayar ve okluğu ile öğnd, demektir.

 

3

Malının kendisini ebed kılacağını sanır.

 

sanır

İkrime: Ömrn artıracağını zanneder, Gemişte kendisine hayat verdiğini sanır.

Hayatın sadece mal kazanmaktan ibaret olduğunu zanneder. Varı-yoku, her şeyi olur. Yatakta can ekişse bile aklı-fikri maldır. O ebedi yaşayacağını ve malının da elinde kalacağını zanneder.

4

Hayır, andolsun ki o, Hutame'ye atılacaktır.

 

Gufrnın azadhsı Ömer b. Abdullah: Yce Allah'ın hayır diye buyurduğunu duyduğun yerde bil ki; yalan söylyorsun, demektir.

Burada buyurulmuştur. Arapa'da; bir şeyi önemsiz, hakir görerek atmak anlamına gelir. İnsan bu dnyada zenginlik dolayısıyla kendini byk bir şey zanneder. Böylesi kişi Kıyamet gn hakir olarak cehenneme atılacaktır.


el-Hasen, Muhammed b, Ka'b, Nasr b. Asım, Mcahid, Humeyd ve İbn Muhaysın fiilini ikili yani tesniye olarak okumuşlardır. Buna göre: Andolsun ki o ikisi atılacaktır, olur. Yani; kendisi ve malı Hutameye atılacaktır, demektir.


Hutame: Allah'ın ateşidir. Ona bu ismin veriliş sebebi kendisine atılan her şeyi kırması, paralaması, dökmesidir.

el-Maverd, el-Kelb: Hutame, Cehennemin 6. tabakasıdır.

el-Kuşeyr: el-Hutame cehennemin aşağı doğru inen basamaklarından ikinci derekedir.

ed-Dahhk: Dördnc derekedir.

İbn Zeyd: Hutamein Cehennemin isimlerinden biridir.

5

Hutamenin ne olduğunu sen ne bileceksin?

 

6

O, Allah'ın tutuşturulmuş bir ateşidir.

 

el-Hasen ve ed-Dahhk: Allahın ateşine kapatılacaktır.

Allahın ateşi ifadesinde; ateş Allaha nisbet edilmiştir. Bu da; ateşin korkunluğunu, mal ile gurur duymanın Allah indinde boş şeyler olduğunu anlamaktayız.

yani Allahın ateşi ifadesi; Allah'ın belası deyimini hatırlatmaktadır. Bu da meselenin ciddiyeti iin kullanılır.

Ali ra.: İnsanlar altlarında ateş kaynayıp dururken yeryznde Allah'a isyan ederler. Bu ne acayip bir iştir.

7

O taa yreklere işler.

kelimesi yukarı ıkmak, haberdar yani muttali olmak anlamına gelir.

, ın oğuludur. Kalb anlamına gelir. Geniş anlam ifade eder:

1.   Buradaki kalp, göğslerdeki kalb olabileceği gibi insanın şuur, idrak, hissiyat, heves, akaid, dşnce, niyet ve irade yerini de ifade edebilir.

2.   Ateşin kalbe kadar ulaşmasının anlamı; insanın köt dşncelerinin, fasit akidelerinin, irkin heveslerinin, habis niyet ve iradelerinin merkezine kadar ateşin ulaşmasıdır.

3.   Bir başka anlamı, bu ateş suluların kalbine kadar ulaşır, suuna göre ve hak ettiği kadar onu yakar, azabına sebep olur.

4.  

Ki o kalplerin stne ıkacaktır, buyruğu hakkında:

Muhammed b. Ka'b: Ateş onların bedenlerinde ne varsa hepsini yiyecektir. Nihayet kalbe ulaşacağı vakit tekrar yeniden yaratılacak ve tekrar onları yemeğe koyulacaktır.

Muhammed İbn K'b el-Kuraz: Bedenindeki her şeyi yer. Nihayet boynunun hizasındaki kalbine ulaşınca tekrar bedenine döner.

8

O ateş, onların zerine kapatılmıştır.

 

kapatılmış, kilitlenmiş demektir. Yani, sulular Cehenneme atarak st kapatılacaktır. Onlara, değil kapı ve pencere, bir delik bile olmayacaktır.

İbn Merdyeh: Bize Abdullah İbn Muhammed... Ebu Hreyre'den nakletti ki; Raslullah (s.a.): Bu, onların zerine kapatılmıştır. kavli hakkında; kilitlenmiştir, buyurmuştur.

9

Uzatılmış stunlar arasında.

Ayette geen harfi ceri harfi ceri anlamınadır, denilmektedir. Yani, uzatılmış direklerle kapıları zerlerine kapatılmış olacaktır. Bu aıklamayı İbn Mesud yapmıştır. Onun kıraatinde de; Uzatılmış direklerle... şeklindedir.

İbn Abbas: Uzatılmış direkler onların boyunlarındaki tasmalardır. Ayaklarındaki zincirlerdir.

İbn Abbas: Ateşin alevi stun şeklinde ykselecektir. Bundan dolayı uzatılmış kapılar, anlamına gelir.

Atıyye el-Avf: Demirden stunlarda.

Sdd: Ateşten stunlarda.

Ebu Salih: Uzatılmış stunlar arasında kavli; uzun bağlardır.

Ebu Ubeyde: Ahşap yahut demirden olan her bir uzun şeydir.

Doğrusunu en iyi bilen Allah'tır.

 

Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

01. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

02. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

03. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

04. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

05. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

06. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

07, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

08. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

09. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10. Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n