TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

097- Kadir Sresi

 

Al b. Amr el- Vahd, tefsirinde bu surenin Medine'de nazil olan ilk sure olduğunu belirtir. İbn Merduye; İbn Abbas, İbn Zbeyr ve Aişe'den bu srenin Mekke'de nazil olduğuna dair bir kavil nakleder.

Beş ayet olup, Mekk'dir.

1

2

3

4

5

Bismillhirrahmnirrahm.

1.    Şphesiz, biz onu Kurnı Kadir gecesinde indirdik.

2.    Kadir gecesinin ne olduğunu sen ne bileceksin!

3.    Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır.

4.    Melekler ve Ruh Cebrail o gecede, Rablerinin izniyle her trl iş iin iner de iner.

5.    O gece, tan yerinin ağarmasına kadar bir esenliktir.


1

1. Gerekten, biz onu Kadir gecesinde indirdik.

Kur'n Kadir gecesi indirildi

Mfessirler, ayetin bu ifadesiyle Biz Kur'n'ı Kadir gecesinde indirdik manasını vermişlerdir. Ayette Kur'n kelimesi yerine o zamiri zikredilmiştir. Bu da Kur'n'ın byklğne delalet eder:

1.  Cenb-ı Hak, Kur'n'ı indirme işini, Kendisine nisbet etmiş ve bu işi, başkasına değil sadece Kendisine tahsis etmiştir.

2.  Kur'n'ı, zahir ismi ile değil, onu, ona raci olacak zamir ile getirmiştir. Kur'n herkese malum olduğu iin isminin aıka zikredilmesine gerek duyulmamıştır.

3.  Kur'n'ın indirildiği vakti tazim iin...

 

Allahın ile tabirini kullanması:

       Muhakkak ki ben yeryznde bir halife 2/Bakara:30

       Muhakkak ki onu Kadir gecesinde indirdik. 97/Kadr:1

       Muhakkak ki Zikri biz indirdik 5/Hicr:19

       Muhakkak ki Nuhu biz gönderdik... 71/Nuh:1

       Muhakkak ki biz sana Kevseri verdik. 108/Kevser:1

Benzeri yerlerde de, : biz... şeklinde ifade buyurmuştur. Biz... ifadesi ile tazm manası kastedilmektedir. Biz, böylesi ifadelerden oğul değil, tazim manasını anlıyoruz.

 

Kur'n'ın nzul keyfiyeti

Şayet, Kur'n'ın para para indiği bilinip dururken, onun Kadir gecesinde indirilmesi de ne demektir? denilirse; bu hususta şu izahlar yapılabilir:

1.  Kurn, Kadir gecesinde inmeye başladı.

2.  Kur'n, Kadir gecesinde, en yakın semaya toptan indirilmiştir.

Şa'b: Bu, onun Kadir gecesinde inmeye başlaması anlamındadır. Çnk Ramazan ayı ki, Kurn onda indirilmiştir. 2/Bakara:185 ayeti konuyu aıklamaktadır.

İbn Abbas: Kur'n, Kadir gecesinde, en yakın semaya toptan indirilmiş, daha sonra da, para para yeryzne indirilmiştir.


Kadr kelimesi ve Kur'n'da kullanılışı

ifadelerinden tretilmiş mastar. kelimesi de isimdir. bu ifadeyle yce Allah'ın onaylayıp yrrlğe koyduğu şeyler kastedilmektedir.


Muhakkak ki biz, her şeyi bir öl/denge ile yarattık. 54/Kamer:49


 

Kadr gecesinin gizli kalmasının hikmetleri

       Allah Tel, diğer şeyleri gizli tuttuğu gibi, bunu da saklı tutmuştur. Ramazan'ın tm gecelerini tazim etsinler diye de, bu geceyi saklı tutmuştur.

       İnsanların Kadir gecesine olan gvenleri oğu kez gnah işlemeye sevkedebilir. İşte bundan dolayı bu gece saklı kalmış olabilir.

       Mkellef, o geceyi iyice araştırmaya gayret göstermesine mukabil mkfat kazansın diye saklı kalmıştır.


Kadir Gn

Şa'bi: Bu gecenin gndz de gecesi gibidir, demiştir.

Bu gecenin fazileti:

1.    Kurnın ilk nazil olduğu gece sona erince, bu gecenin fazileti de bitmiştir. Bir kereye mahsustur.

2.    Kadr gecesinin fazileti devam etmektedir. Ulemanın ekserisi, bu kanaattedir.

 

...

Ramazan ayı; onda insanlara hidayet olan Kurn indirildi... 2/Bakara:185

 

 

Kadir Gecesi hakkında hadis:

 

 

3513 :

3119 :

Aişe ra.: Y Raslullh eğer gecenin Kadir Gecesi olduğunu hissedersem ne diyeyim? Raslullh: Allah'ım! Şphesiz Sen Affedicisin, Kermsin. Affetmeyi seversin. Beni de affet, buyurdu.

 

 

: ѡ .

Abdullah İbn Abbs: Neb as. şöyle buyurmuştur: Kadir gecesini Ramazan'ın son on gecesinde arayın. Kalan dokuzunda, kalan yedisinde, kalan beşinde (arayın).

Aynı haberi veren, ufak-tefek farklı ifade ve şekillerde bildiren hadislerin kaynakları:

2021 :

1381 :

1244 :

- 1382 :  

: 2016 :

- : 2027 :

2036 :

1441 :

1245 :

1383 :

1167 :

4/433 :

- : 7874 :

1180 :

 

 

Kim Ramazan orucunu Allah'tan mkfat dileyerek imanlı olarak tutarsa, önceki gnahları affolunur. Kadir Gecesi imanlı olarak Allah'tan mkfat dileyerek kıyam ederse, önceki gnahları affolunur.

Aynı haberi veren, ufak-tefek farklı ifade ve şekillerde bildiren hadislerin kaynakları:

: 1372 :

: - : : 992 :

- : 1901 : []

- : 6441 :

: 2201 :

3/448 :

: 5042 :

: 2205 :

: 2206 :

: 2014 : []

: 760 :

: 1372 :

: : 683 :

 

Çeşitli hadis kitaplarında ibaresi 600den fazla hadis zikredilmektedir.


Kadir gecesi Ramazan'ın kaıncı gecesi olduğa dair bazı görşler:

       İbn Rezn: Ramazan'ın ilk gecesi,

       Muhammed İbn İshk: Yirmibirinci gece,

       İbn Abbas: Yirmi nc,

       İbn Mes'd: Yirmidördnc,

       Eb Zer el-Gifar: Yirmibeşinci,

       Ubeyy İbn Ka'b: Yirmiyedinci...

       Hasan el-Basr: Yirmiyedinci gecesi,

       Enes: Yirmidokuzuncu gece,

 

Ramazan'ın yirmiyedinci gecesi olduğu kanaatinde olanlar bir takım şu ipularını ileri srmşlerdir:

1.    İbn Abbas: Bu sre, otuz kelimedir. kelimesi ise yirmiyedinci kelimeyi teşkil etmektedir, demiştir.

2.    Rivayet olunduğuna göre: Ömer ra. bu meseleyi sahabeye sormuş. Sonra da: İbn Abbas'a dönerek: Ey ilimler dalgıcı, bu konuya bir gir, dal, demiş. Bunun zerine de Zeyd ibn Sabit: Muhacirin ocukları burada bulunduruldu da bizim ocuklarımız burada bulundurulmadı, der. Ömer ra. sen bu söznle, İbn Abbas'ın bir ocuk olduğunu söylemek istiyorsun. Ama ne var ki, onda bulunan sizde yoktur, dedi. Bunun zerine İbn Abbas söze şöyle girdi: Allah'a en sevimli sayı, tek olan sayıdır. Tek olan sayıların en sevimlisi ise, yedidir. İşte bundan dolayı o, yedi kat göğ, yedi kat yeri, yedi gnden oluşan haftaları, yedi tabakalı cehennemi, sayısı yedi olan tavafı ve yedi uzvu zikretmiştir. Böylece bu, bu gecenin Ramazan'ın yirmiyedinci gecesi olduğuna delalet eder.

3.    İbn Abbas: Kadir gecesi tabiri dokuz harftir. Bu tabir, bu srede defa gemektedir. Böylece 3x9= 27 eder.

4.    Osman İbn Ebi'l-Âs'ın, bir kölesi vardı. Bunun zerine o köle: Ey efendimiz, denizin suyu, bu ayın bir gecesinde tatlılaşıyor, dedi. Osman: O gece olduğunda beni haberdar et, dedi. Bir de ne görsnler, bu gece, Ramazan'ın yirmiyedinci gecesidir.

2

 

2. Kadir gecesinin ne olduğunu sana bildiren nedir?

Yani: Senin aklın ve kavrayışın, o gecenin gerek faziletine, kadr-kıymetinin yceliğine erişemez.

3

3. Kadir gecesi bin aydan hayırlıdır.

Bu geceyi ihya ederse, bu kimse sanki Allah'a, seksen ksur yıl ibadet etmiş gibi olur. Bu geceyi her yıl ihya eden kimse de, uzun ömr yaşamış gibi olmuş olur. Cemaatle kılınan namaz, tek başına kılınan namazdan yirmi yedi derece daha stn, olması gibidir.


Bu ayetin tefsiri hususunda şu izahlar yapılabilir:

1. Bu gecede yapılan ibadetler, kendisinde kadir gecesi olmayan bin aydan daha hayırlıdır, demektir.

2. Mchid şöyle demektedir: İsrailoğulları arasında, sabaha kadar namaz kılan, sabahtan akşama kadar da cihad yapan birisi vardı. Ve bu kimse bu işi bin yıl böyle devam ettirdi. Derken, Allah'ın Resul ve m'minler buna imrendiler de, işte bunun zerine Allah Tel, bu ayeti indirdi. Yani: Senin mmetin iin Kadir gecesi, bin yıl silahına sarılan o İsrail kimsenin bin yılından daha hayırlıdır, demektir.

3. Malik ibn Enes: Raslulaha, indirilen yaşama ömrleri gösterildi de, mmetinin ömrn kısa buldu. Böylece, diğer mmetlerin yaptığı hayırlı işleri, mmetinin yapamayacağından endişelendi. Bunun zerine yce Allah, Muhammed as.a Kadir gecesini verdi. Kadir gecesi de diğer mmetlerin bin ayından hayırlı duruma geldi.

4. Kasım ibn Fadl, İsa ibn Mazinin şöyle dediğini rivayet etmiştir: Hasan İbn Ali'ye: Ey m'minlerin yzn karartan, sen, Muaviye'ye yönelip biat ettin, dedim. Bunun zerine Hasan şöyle dedi: Allah'ın Resul, ryasında, Ümeyve oğullarının Raslulahın minberine teker teker ayak bastıklarını, minber zerine, maymunların sırayışı gibi sıradıklarını görd de, bu ona ağır geldi. İşte bunun zerine Yce Allah Bin aydan hayırlıdır, ifdesine kadar bu sreyi indirdi.. Yani, yce Allah, bu bin ay tabiriyle, Ümeyye oğullarının krallık sresini kastetmiştir. Bunun zerine Kasım: Biz, Ümeyve oğullarının krallık sresini hesapladık, bir de ne görelim, o, bin aymış, dedi.

Kad Beydav: Bu izahları tenkit ederek: Bu bin ayın, Ümeyye oğullarının idaresi gnleri manasına alınması akıldan uzaktır. Çnk yce Allah, bu gecenin faziletini, kınanmış bin ayı zikretmekle anlatmaz. Hlbuki Ümeyye oğullarının idare gnleri ise, hep mezmumdur... der.

4

 

4. Onda melekler ve ruh, Rablerinin izniyle, her bir iş iin iner de iner.

 

Ayetteki bu ifadenin zahiri, btn meleklerin indiği manasına gelir. Ama melekler, yeryznn alamayacağı kadar okturlar. İşte bu yzden, limler eşitli izahlar yapmış:

 

Birinci Görş: Btn meleklerin en yakın semaya, birinci göğe indiğini söylemişlerdir.

Çnk haber-i vahidde, meleklerin kafileler halinde indikleri rivayet edilmiştir. Binenaleyh oraya bir kafile inerken, diğer bölk ıkmaktadır. Bu tıpkı hacıların, onca okluklarına rağmen hepsinin de Mescid-i Haram'a girebilmeleri gibidir. Fakat hacıların da bir kısmı girerken, bir kısmı ıkarlar.

 

İkinci Görş: Ekseri limlerin tercihine göre, melekler yeryzne inmişlerdir. En uygun görş budur. Çnk yce Allah'ın bundan maksadı, İnsanları o geceyi ihya etmeye teşviktir. Bir de pek ok hadis, meleklerin diğer gnlerde bile, zikirlerin yapıldığı, dini konuların mzakere edildiği toplantılara indiğini göstermektedir. Binenaleyh bunca şanından ve kadr-u kıymetinden ötr, bu iniş kadr gecesinde, haydi haydi olur. Bir de mutlak olarak zikredilen bir "iniş", ancak gökten yere iniş manasına gelir.

 

Ali ra.: Melekler, bize selam vermek ve şefaati olmak iin inerler. Kendisine meleklerin selamı isabet edenlerin gnahları bağışlanır.


Rh

Alimlere göre ruhun izahları:

1. Rh, Cebrail as. yani byk bir melektir.

2. Rh, bir melaike topluluğudur.

3. Rh, Allah'ın bir mahlkudur. Bunlar da, yerler, giyerler. Fakat ne melektirler ne insan... Belki de bunlar, cennetliklerin hizmetileridir.

4. Rh, Ruhullah denildiği iin, İsa as. da kastedilmiş olabilir.

5. Rh, Kur'ndır. 42/Şra:53

6. Rh, İlh Rahmet kastedilmiştir.

7. Rh, meleklerin kıymetlileridir.

8. Rh, Hafaza ve Kiramen Ktibn melekleridir.

En doğru olan görş bu Ruh ile Cebrail as.ın kastedilmiştir.


 

Meleklerin o geceki işleri

 

Ayetteki, Her bir iş iin, ifadesi: Melekler ve ruh o gece, her bir iş iin inerler, demektir. Bu da: Onlardan her biri bir başka iş iin inerler, demektir.

 

Âlimler bu hususta şu izahları yapmışlardır:

1. Meleklerin her biri bir işle meşguldrler.

2. Ekseri limlere göre: Allah Tel'nın o yılda takdir ettiği her hayır ve her şer iin inerler, şeklindedir.

3. Bazı kimseler: ifadesini Min kullimrii şeklinde okumuşlardır. Buna göre: Her insan iin... anlamına gelir. Rivayet olunduğuna göre, melekler karşılaştıkları her m'min ve m'mineye selam verirler.

 

Berat ve Kadir Gecesi ilişkisi:

Allah Tel olacak tm şeyleri Şaban ayında Berat gecesinde takdir eder. Ramazan ayındaki Kadir gecesinde de, bu şeyleri sahiblerine teslim eder.


... ...iman edenler iin istiğfar ederler... 40/M'min:7


 

5

5. O (gece) tan yeri ağarıncaya kadar bir selamdır.

 

ile ilgili izahlar:

1. Kadir gecesi, fecrinin doğuşuna kadar selamdır, yani melekler itaatkr kimselere selam verirler, demektir.

 

2. Bu gece selam gecesi olarak nitelenmiştir. Bunun iin selam hafife alınmamalıdır.

 

3. : Btn köt şeylerden ve afetlerden selamet, manasınadır.

 

4. Eb Mslim: Buradaki bu gece rzgrlardan, eziyetlerden, yıldırımlardan ve benzeri afetlerden beri bir gecedir, demektir.

 

5. : O gece, şeytanın kötlk yapamadığı bir selamet gecesidir, demektir.

 

6. Vakıf, kelimesinin sonunda da yapılabilir. Dolayısıyla selam, bir önceki ayetle ilgili olur ve fecir doğuncaya kadar srer, şeklinde olur.

 

7. Bu gece, t başından sabaha kadar, her parasında yapılan ibadetlerin, bin ayda yapılan İbadetlerden daha hayırlı olmasıdır.

 

8. ifadesi; cennettir bu, manasınadır. Cennetin bir ismi de, selam yurdudur.


ifadesi yani doğuş manasınadır. Buna göre ayetin manası: Bu selam işi, fecir doğuncaya kadar srer, şeklindedir.

 

Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

1. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

2. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

3. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

4. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

5. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

6. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

7, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

8. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

9. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10 Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n,