TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

 

094- İNŞİRAH SÛRESİ

 

Bu sre, sekiz ayet olup, Mekk'dir.

Tavus ve Ömer b. Abdulazz bu sre ile Duh Sresi'nin tek bir sre olduğunu söyledikleri, bir rektta bu ikisini birden okudukları, okurken araya besmeleyi sokmadıkları rivayet olunmuştur.

1 2

3 4

5 6

7 8

 

Bismillhirrahmnirrahm.

 

1. Senin göğsn aıp genişletmedik mi?

2. Ykn zerinden kaldırmadık mı?

3. Ki belini bkmşt.

4. Senin şnını ykseltmedik mi?

5. Şphesiz glkle beraber bir kolaylık vardır.

6. Gerekten, glkle beraber bir kolaylık vardır.

7. Öyleyse, bir işi bitirince diğerine koyul.

8. Ancak Rabbine yönel ve yalvar.

 

 

1

1. Göğsn senin iin genişletmedik mi?

 

göğsn aılıp genişletilmesi, yarılması, demektir.

 

Göğs genişletmenin yani ın, ne demek olduğu hususunda iki görş vardır:

1. Kalbin yarılarak temizlenmesi,

2. Göğs daraltan sıkıntıların giderilmesidir.

 

1. Kalbin yarılarak temizlenmesi şu rivayetlere dayanır:

 

21261

- 8/225 :

7/15 :

4/60 : []


Eb Hureyre başkalarının sormadığı şeyleri Raslullah as.a sorardı. Yine sordu: Ey Allah'ın Rasl; nbvvetle ilgili ilk gördğn şey nedir? Raslullah as. yerleşip oturarak dedi ki: Ey Eb Hureyre; sen soru sordun. Doğrusu ben, on yaşından birka ay almışken öldeydim. Başım stnde bir konuşma duydum. O zaman bir adam diğer adama: O, o mu, dedi. O da: Evet, dedi. İkisi bana tam yöneldiler. Hi birinde görmediğim bir yz ve hi bir yaratıkta bulmadığım bir rh ve hi bir yerde görmediğim elbiseleri vardı. Yryerek bana doğru geldiler. Nihayet her biri benim bir bacağımı tuttu, ama tuttuğunu hissetmedim. Biri arkadaşına: Yatır, dedi. Çekmeksizin ve zorlamaksızın beni yatırdılar. Biri diğerine dedi ki: Göğsn yar. İkisinden birisi göğsme uzandı. Göğsm yardı. Kan yoktu. Sızı da yoktu. Ona dedi ki: Kin ve hasedi ıkart. O da pıhtıya benzer bir şey ıkardı, sonra tutup attı. Diğerine: Merhamet ve şefkati girdir, dedi. Bir de baktım ki, gmşe benzer bir şey ıkardı. Sonra benim sağ ayağımın başparmağını titretti. Sonra da: sağ salim olarak kalk, dedi. Ben, böylece döndm. Hem de kğe şefkatli, byğe de merhametli olarak geldim. Ahmed b. Hanbel Msned: 21261. Celaleddin Suyut, Cmiul Ehds: 9438

 

Kad, bu rivayeti bir ka aıdan tenkit etmiştir:

Rivayette geen bu hadise, Raslullah, kk bir ocuk iken meydana gelmiştir ve bu mucizelerden bir mucizedir. Ama böyle bir mucizenin, onun peygamberliğinden önce meydana gelmiş olması caiz değildir. Yıkamanın tesiri, cisim olan şeyleri giderme hususundadır. Gnahlar ise, maddi değildir. Yıkamanın, gnahları temizlemede bir tesiri olmaz.

Kd'nin birinci tenkidine cevap:

Mucizenin, peygamberlikten önce meydana gelmesi biz ehl-i snnet'e göre mmkndr, diye cevap verilir. Buna irhs denir.

 


: ɡ ȡ ǡ ...

 

Ben Mekkedeyken evimin tavanı yarıldı. Cibril as. iniverdi. Bu sırada bana gelen Cibrl geldi ve göğsm yardı. Ve onu zemzem ile yıkadı.  Sonra ii  iman ve hikmet dolu altın tas getirdi. Onu kalbime yerleştirdi. Daha sonra kapattı. Sonra elimi tuttu...

Buhari Sahih: 342, 1555, 3164, Mslim: 433, 435. İbni Hibban Sahih: 7406. Snen Nesai Kbra: 314. Ahmed Msned: 21135, 21288. Ebu Yala Msned: 3614, 3614. Bezzar Msned: 3892. Fkihi Ahbaru Mekke: 1015

 

2. Göğs genişletmekten murad, marifetullah ve taatla ilgili bir husustur.

Âlimlerin izahları:

Raslullah as. Tevhd Dini insanlara tebliğ edince; mşrikler karşı ıktılar. Muhammed as. ile istihza edip dışladılar. Her trl baskıyı uygulamaya başladılar. Çevresi daraldığı gibi sıkıntılar da oğaldı. Bu durum karşısında; sıkıntıları kmseyen ve Âhiretin önemini bildiren ayet ve sreler nazil olmaya başladı. İnen srelerden biri de inşirah sresidir. Raslullah'ın göğs genişledi, Risalet görevini sıkıntılara rağmen huzur iinde yapıyordu.

 

Göğsn genişletilmesi, Raslullahın, dnyanın önemsizliği ve ahiretin mkemmelliği karşısında motive edilmesidir. Şu ayetler durumu daha iyi aıklamaktadır:


 

Allah, her kimi hidayete erdirmek isterse, onun göğsn İslma aar. Kimi de saptırmak isterse, onun da göğsn göğe ıkıyormuşasına daraltır, sıkar. Allah, inanmayanlara azap işte böyle verir. 6/Enm:125

 

...

Allahın, göğsn İslma atığı, böylece Rabbinden bir nur zere bulunan kimse... 39/Zmer:22

 

İlgili hadisler:

          

  -  -2/230  

Nebi as.a: Allah kimi hidyete erdirmek isterse; onun kalbini İslm'a aar, yeti hakkında şöyle dediler: Y Raslullah, göğsn amak nasıl olur? Raslullah: Nr ona bırakılır. Göğs de aılır, genişler, buyurdu. Dediler ki: Anlaşılır bir emaresi var mıdır? Raslullah: Ebediyet yurduna dönş, ğurr yurdundan uzaklaşma, ölmle karşılaşmadan önce ölm iin hazırlık yapmaktır.


    : : . : : ϡ ѡ

 - 1/258  

Raslullah as.: Allah kimi hidyete erdirmek isterse; onun kalbini İslm'a aar, yetini okudu. Dediler ki: Onu anlaşılır kılacak bir bilgi var mıdır? Raslullah: Evet, nr kalbe girdiğinde aılır ve genişler, buyurdu. Dediler ki: Onu anlaşılır kılacak bir bilgi var mıdır? Raslullah: Evet, ebediyet yurduna dönş. ğurr yurdundan uzaklaşma, ölm gelmeden önce ölm iin hazırlıktır.


   

- :    : 2/772  

Nebi as.den: Allah kimi hidyete erdirmek isterse; onun kalbini İslm'a aar, Allahın buyruğu nazil olunca: Nebi as: Nr kalbe girdiğinde aılır ve genişler, buyurdu.


- -:       ͡ : ! ! : ѡ ϡ .

: - : 5156 :

Raslullah as.: Allah kimi hidyete erdirmek isterse; onun kalbini İslm'a aar, yetini okudu ve devamla; Nr kalbe girdiğinde aılır ve genişler, buyurduğunda: Y Raslullah!.. Onu anlaşılır kılacak bir bilgi var mıdır? Raslullah: Evet, buyurdu. Ğurr yurdundan uzaklaşma, ebediyet yurduna dönş ve ölm gelmeden önce hazırlıktır.


 

İnsanların olumsuz söz ve davranışlarla göğs daralabilir. Örmeğin Hicr sresi:

97

And olsun, onların söyledikleri şeylerden dolayı göğsnn daraldığını biliyoruz. 15/Hicr:97

 

İnsanlar insanların göğslerine vesvese verebilir. Örneğin Ns sresi:

 5  6

5- Ki o, insanların göğslerine daima vesvese verendir.

6- Gerek cinden, gerek insandan.

 

Şeytan, insanın kalbine vesvese verir. Vesveseci insan ise; ya doğrudan insana gelir, zırvalayarak aklını kalbini fesada verir. Ya da insanlara verdiği zarar ziyanla etrafına korku ve endişe saar. İnsanlar bu muzırdan şer geldi-gelecek diye vesvese iinde kalırlar. Böylece her trl şeytanların vesvesesinden lemlerin Rabbine sığınılır.


Şerh genişletmek demektir. Kast edilen mana ise; gamdan, kederden, zntden kurtarmaktır. Araplar, gam, keder ve endişeyi Göğs darlığı olarak ifade ederler.

 

Vesvesenin yeri, sadr yani göğstr. Vesvesenin etkisi ancak göğse verdiği sıkıntıların giderilmesiyle olur. Buna da denir.

 

2

3

2. Ykn zerinden kaldırmadık mı?

3. Belini bken

 

vizr; gnah yk demektir. Raslullah as.a, gnah yknn ağır geldiğini anlatmak iin mecaz bir ifadedir.

Mu'tezile'ye göre Peygamberler kk gnah işleyebilir. Vizr kk gnahları ifade eder. Raslullah as.'ın, varsa kk bir gnahından ötr zldğn ve yce Allah ima yoluyla affettiğini bildirmiştir.

vizrin muhtemel anlamları:

vizr; tebliğ esnasındaki meşakkat ykn ağır geldi. Nbvvet yklerinin hafifletilmesidir.

vizr; Raslullah as.'ın mmetinin gnahlarıdır. Ümmetin gnahı kendisine ağır geliyordu.

vizr; gnahtan koruduk, demektir. Mecazi olarak, koruduk yerine, kaldırıp attık ifadesi kullanılmıştır.

vizr; Raslullah as. ilk vahiy esnasında Cebrail as.dan ok korkmuştu. Hatta kendisini uurumdan aşağı atmak istemişti.

vizr; Kureyş mşriklerinin Raslullah as.'a iftira, hakaret ve sövmeleri kendisine ağır geliyordu.

vizr; Hanımı Haticenin ve amcası Eb Tlibin vefatı da kendisine ağır gelmişti.

Enes ayetini; Çözmedik mi ve kaldırmadık mı? diye okumuştur.

İbn Mesud ayetini; Üzerinden ağır ykn özmedik mi? diye okumuştur.

Katde: Raslullah as.'ın, peygamberlik öncesi gemiş gnahları vardı. Üznt veriyordu. Dolayısıyla Allah, bunları bağışladı.

Katade, el-Hasen ve ed-Dahhak: Raslullah'ın kendisine ağır gelen birtakım gnahları vardı, Allah, btn bu gnahları ona bağışladı.

el-Huseyn b. el-Fadl: Bununla hata ve yanılmaları kastetmektedir.

Abdu'l-Aziz b. Yahya ve Ebu Ubeyde: Raslullah'ın ağır ykn ve bu ykn gereklerini yerine getirmeyi sana hafiflettik. Önceleri vahiy ona o kadar ağır geliyordu. Neredeyse kendisini dağın tepesinden aşağıya atacaktı.

 

4

4. Senin şnını ykseltmedik mi?

 

Resl ve nebilik insanlığın en yksek bir mertebesidir. Bu byk makam alışılarak elde edilebilecek bir konu değildir. Ancak yce Allahın istediği kullara nasip olur. Muhammed as.ın adı, sanı, şanı, zikri yce Allah tarafından en stnleştirilmiştir.

Kurnda bazı ayetler de aynı durumu ifade etmektedir:

 

56

Şphesiz Allah ve melekleri Nebiye salt ediyorlar. Ey iman edenler! Siz de ona salt edin, selm edin. 33/Azab:56

1. Şphesiz biz sana Kevseri verdik.

 

Muhammed as.ın saygınlığı Kıyamete kadar devam edecektir. Mminler Kurn okuduğu, namaz kıldığı, Hacc ettiği, ezan okuduğu... sre iinde Muhammed asın adı, şanı, zikri... her zaman ve her tarafa yayıldı, yayılmaya da devam edecektir.

 

5

6

5. Şphesiz glkle beraber bir kolaylık vardır.

6. Gerekten, glkle beraber bir kolaylık vardır.

 

İbni Abbs: Yce Allah şöyle buyurmaktadır ki: Ben bir zorluk yarattığım gibi, iki de kolaylık yarattım. Hibir zaman bir zorluk, iki kolaylığı yenemez.

 

Mukatil Nebi as.ın: Bir zorluk, kesinlikle iki kolaylığı yenemeyecek, dediğini ve bu ayeti okuduğunu rivayet etmiştir.

 

 

:

Bir gn Nebi as. glerek ıkageldi ve şöyle diyordu: Kesinlikle iki kolaylığı bir zorluk mağlup edemez. Glkle beraber bir kolaylık vardır.

Kk farklılıklarla aynı anlamı ifade eden hadislerin kaynakları:

- 2/195 :

- 2/455 :

399 :

- 5/667 :

7/3263 :

- 4/235 :

18/495 :

- 319 :

 

(7)

8

7. Öyleyse, bir işi bitirince diğerine koyul.

8. Ancak Rabbine yönel ve yalvar.

 

Yce Allah, Raslullaha, daha önceki nimetlerini hatırlatmıştır. Gelecek gnlerde de bazı nimetlere kavuşacağını ima etmektedir.

 

Katde, Dahhk ve MukatiI: Bu ayetteki bu kelimeye; Farz namazlarını bitirdiğinde, yaptığın duada, Rabbine sarıl... manasını vermişlerdir.

Şa'b: Teşehhd bitiminde dnyan ve ahiretin iin dua et, manasını verir.

Mchid: Dnya işlerini bitirdiğinde, kalk ve namaz kıl, demiştir.

Abdullah ibni Mes'd: Farz namazlarını bitirince, gece namazına kalk, manasını verir.

Hasan el-Basr: Savaşı bitince ibadete yönel, der.

Ali ibn Eb Talha: Sıhhatin yerindeyse, boş zamanını ibadet bak, demiştir.

el-Cneyd: İnsanlarla ilgili işler bitince Allaha ibadete gayret göster.

el-Kelbi: Risalet tebliğini bitirince kendi gnahın, m'min ve m'minnler iin mağfiret dile, anlamını vermiştir.

 

Allah en iyi bilendir.

 

 

Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

1. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

2. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

3. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

4. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

5. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

6. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

7, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

8. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

9. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10 Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n,