TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

093- DUHÂ SÛRESİ

Bu sre, onbir ayet olup, Mekk'dir.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Bismillhirrahmnirrahm.

1. Kuşluk vaktine andolsun,

2. Karanlığı öktğ vakit geceye andolsun ki,

3. Rabbin seni terk etmedi, sana darılmadı da.

4. Muhakkak ki hiret senin iin dnyadan daha hayırlıdır.

5. Şphesiz, Rabbin sana verecek ve sen de hoşnut olacaksın.

6. Seni yetim bulup da barındırmadı mı?

7. Seni yolunu kaybetmiş olarak bulup da yola iletmedi mi?

8. Seni ihtiya iinde bulup da zengin etmedi mi?

9. Öyleyse sakın yetimi ezme!

10. Sakın isteyeni azarlama!

11. Rabbinin nimetine gelince; işte onu anlat.

 

1 2

1. Kuşluk vaktine andolsun,

2. Karanlığı öktğnde geceye andolsun.

 

/ Ed-duh

1. Kuşluk vakti kastedilmiştir.

2. İma yoluyla: Risaletin başlangıcı da olabilir.

 

Yce Allah ifadesiyle; kuşluk vaktine yemin olsun!.. buyuruyor. Çnk kuşluk vakti, gndzn en verimli kısmıdır. Önemli işlerin yapıldığı, insanların en hareketli olduğu zamandır.

/ Ed-duh:

Katade, el-Ferra: Gndz,

el-Mberred: Gneş ışığı,

Ebu'l-Heysem: Gölgenin zıddı, demektir.

ile ilgili izahlar:

1.   Dindiği zaman: Eb Ubeyde, Mberred ve Zeccc; ya skna erdiğinde/dindiğinde... manasını vermişlerdir.

2.   Karanlığını döktğ zaman: Ferr, Arapada ; btn gece durgunlaştı, karanlığını dökt... manasında kullanılır.

3.   Örttğ zaman: Esmi ve İbn'l-Arab; elbisenin insanı brdğ gibi, gecenin de gndz brmesi anlamına gelir, derler.

 

/

1.   Karanlığı öktğnde geceye andolsun,

2.   Kinaye yoluyla: Risaletin yerleşmesi iin vahiy ışığının kesilmesi.

İbn Abbas: Gece, dnyayı karanlığı ile brdğ zaman...

Hasan el-Basr: İnsanlara karanlığını giydirdiği zaman geceye,

Sad b. Cbeyr'den; İbn Abbas: Gece basıp her şeyi brdğ zaman,

Dahhak: Gece brdğ zaman,

Mchid, Katde, Sdd ve İbn Zeyd: Hareketsiz, sessiz, sakin gece,

Esma: Gecenin örtmesi, gndz kapatmasıdır.

3

3. Rabbin seni terk etmedi, sana darılmadı da.

Eb Ubeyde ve Mberred: buradaki fiili babında olduğu iin; ayrılan kimsenin bıraktığı bir emanet anlamına gelir, demiştir. Yani, Rabbin seni mşriklere hoşca kal dercesine emanet etmedi.


es-Salebi: Neb as.'a bir taş atıldı. Parmağını paralayıp kanattı. Neb as: Sen kanayan parmaksın. Bunda ne var ki? Başına gelenler sadece Allah yolundadır, dedi. Rahatsızlanınca; bir, iki ya da gece namaza kalkamadı. Ebu Leheb'in karısı Umm Cemile ona: Gördğm kadarıyla şeytan seni terk etmiştir, dedi. Bunun zerine Allah azze ve celle inzal buyurdu.

: ϡ ߡ : . .

: : - : - : 4983 :

: : - : - : 4950 :

: : - : - : 1125 :

: : - : - : 1797 :

: : - : - : 7/248 : ()

- : -: - : 3/12 : ()

: : - : - : 4951 :

Havle: Bir köpek eniği evine girdi. Evdeki divanın altına girip orada öld. Bundan dolayı dört gn bekledi. Ama Allah'ın Reslne vahiy inmedi. Raslullah: Ey Havle! Allah'ın Reslnn evinde ne oldu? Cibril gelmedi, buyurdu. Havle: Ey Allahın Nebisi bugn pek gzel göremiyorum, dedi. Abasını aldı, giydi ve ıktı. Kendi kendime: Keşke evi dzenleyip, onu sprsem, dedim. Sprgeyi divanın altına uzattım. Ne var ki, ağır kokulu bir şey, ıkarıncaya kadar devam etti. Köpek eniği leşi duruyor. Onu elimle aldım ve evin arkasına attım. Derken Allahın Nebsi as. eve geldi. Sakalı titriyordu. Ona vahiy ineceği zaman titreme olurdu. Ya Havle beni ört, dediğinden sonra kendisine ... nazil oldu. Yattığı yerden kalktı. Kendisi iin su koydum. Elini yzn yıkadı. Rıdasını giydi.

ѡ :    :    : : ɡ : :       :   

: : - : - : 6/301 :

: : - : - : 332 :

: - : - : - : 8/580 :

: : - : - : 6136 :

 

Cebrl bir sre gecikince Neb as. şiddetli olarak sarsıldı. Bunun zerine Hadce: Görşme göre; Rabbin sana darıldı veya unuttu, dedi. Bunun zerine ... nazil oldu.

:    : :      

: : - : - : 7/60 :

: : - : - : 7/141 : []

: : - : - : 8/446 :

 

Cndb: Nebi as. ile birlikte bir mağarada idim, parmağı kanadı. Bunun zerine Nebi as.: Sen kanayan bir parmaktan başka bir şey misin ki? Karşılaştığın Allah yolundadır, buyurdu. Bir mddet Cebrail ona gecikince mşrikler: Muhammede veda edildi, dediler. Bunun zerine tebreke ve tel olan Allah: indirdi.

        

   -  : 6/398

: : - : - : 3345 :

: : - : - : 1797 :

: : - : - : 8/580 :

Vahyin duraklaması:

      İbn Creyc, oniki gn,

      İbn Abbs, yirmibeş gn,

      Sdd ve Muktil de kırk gn olduğunu söylemişlerdir.

Mfessirlerin ekserisi: Yahudiler, Raslullaha rh, Zlkarneyn ve Ashbul Kehf'i sormuşlar: Raslullah demeden, Size yarın söylerim, dediği iin vahyin ara verildiğini, ifade edeler.

İkrime: Raslullah as.a Cebrl'in 40 gn vahiy getirmesi gecikti. Daha sonra Nebi as: Gelmedin de seni ok özledim, buyurdu. Cebrail: Ben de seni ok özledim. Lakin ben emredileni yapan bir memurum, demiş. Bunun zerine Muhammede de ki: Biz ancak, Rabbinin emriyle ineriz... 19/Meryem:64 ayetini okumasını vahyetmiştir...

: ǡ : . : :

: : - : - : 5/244 :

: : - : - : 3/488 :

 

4

4. Muhakkak ki hiret senin iin dnyadan daha hayırlıdır.

      : Sonuncu manasında olup Âhireti,

      : Birinci manasında olup; Dnyayı ifade eder.

Seni terk edeceğimi sanma. Tam aksine, gelecekte senin makam ve yceliğin alabildiğine ykselecektir. Dnya meşakkatlerine aldırma!... Dnyanın iyilik ve gzellikleri geicidir.

İbn Atıyye: ve ifadeleri: Senin işinin sonu başlangıcından daha hayırlı olacaktır. Kuvvetin artacak, şerefin ykselecektir. Yine, Ahiretin dnyandan daha iyi olacaktır.

5

5. Şphesiz, Rabbin sana verecek ve sen de hoşnut olacaksın.

 

Yce Allah; Rasl olan Muhammed as.ın istiğfar ve dua etmesini emretmiştir. Ümmetin gnahkrları hakkında şefaati olabileceğine işaret etmektedir:

Bil ki: Gerek şu ki; Allahtan başka hibir ilh yoktur. Senin, mmin ve mminelerin gnahları iin istiğfar et... 47/Muhammed:19

 

Cafer es-Sdık: Benim dedemin rızası, hibir muvahhidin cehenneme girmemesinde yatmaktadır, der.

Cafer b. Muhammed es-Sadık'a: Allahın Rasl niin yetim olarak anne-babadan mahrum bırakıldı, diye soruldu da şu cevabı verdi: Üzerinde hibir mahlkun hakkı kalmasın diye.

6

6. Seni yetim olarak bulmadı mı, barındırmadı mı?

Raslullahın kkken korunup eğitildiğini haber veriyor.

Aslında; bir yetimin toplum iindeki yeri ok aık gözkr. Yetimin yanlışlıklarını gizleyecek, iyiye gzele yönlendirecek ana-babası yoktur. Onun ne kadar hatası varsa hepsi ortadadır.

Örfe göre, yetimin kusurları, saklı kalmaz, tam aksine yetimin zerinde gözkr. Yani ilden dile dolaşır. Hatta toplum ve insanlar, yetimdeki kusurlara kusur katarlar. Fakat Muhammed as.a gelince; Mekkeliler nezdinde itibarı Gvenilir Muhammed durumundaydı. Yce Allah btn olumsuzluklardan Muhammed as.ı korumuştur.

7

7. Seni kaybolmuş bulup da, yolunu doğrultmadı mı?

Raslullahın hidayeti zerinde iki görş vardır:

1. Âlimleri bazısı: Raslullah risalet öncesi m'min olmadığı ama sonradan Allah Tel ona hidayet etmiştir, derler.

Kelb: Sen sapık kavmin iinde bir kfir idin de, O Allah seni tevhide iletti, manasını verir.

Sdd: Raslullah'ın kırk yıl, kavminin dini zere olduğunu söylemiştir.

Mchid: Sen hidayetten uzak iken Allah; Sen hidayetten uzak iken, Allah seni dinine iletmedi mi, manasını vermiştir.

Delil:

İşte sana da, emrimizle, bir ruh vahyettik. Sen kitap nedir, iman nedir bilmezdin. Fakat biz onu, kullarımızdan dilediğimizi, kendisiyle doğru yola eriştireceğimiz bir nur yaptık. Şphesiz ki sen doğru bir yola iletiyorsun. 42/Şra:52

2. Âlimlerin oğu: Raslullahın her anı iman zereydi, derler.

Mu'tezile: Bu hoş görnml değildir. Raslullah iin böyle bir şey olamaz. Akla aykırıdır, derler.

Ehl-i snnet limlerine göre: Böyle bir şeyin olması aklen caizdir. Çnk bir şahsın önce kfir iken, derken Allah'ın imanı nasip edip de, sonra da peygamberlik vererek ikramda bulunması aklen caizdir.

 

 

'in muhtemel anlamları:

1.   İbn Abbs, Hasan el-Basr, Dahhk ve Şehr b. Havşeb: Rabbin seni nimetin bilgilerinden ve şeriatın hkmlerinden habersiz olarak bulup, seni bu bilgilere iletmedi mi? manasını vermişlerdir. Sen kitab nedir, iman nedir bilmezdin... 42/Şra:52 ayetine göre.

2.   Su stn iine karıştığı gibi sen de Mekke mşrikleri arasında kaybolmuştun. Allah seni hidayete erdirdi.

3.   Araplar, ölde tek olan ve adeta öl iinde kaybolmuş ağaca; derler. Binenaleyh sen, bu cehalet ölnde yetişen, tek bir ağatın.

8

8. Seni fakir bulup da, zengin kılmadı mı?

: ihtiya sahibi, demektir. Burada fakirlik ima edilmiştir.

Sen fakirdin. Allah seni ticaret ve Hatice vasıtasıyla zengin kıldı.

/ihtiya sahibi

Muhammed as.ın fakirken zengin olması:

1.   Ebu Talibin varlık iinde yetiştirmesi,

2.   Ticaret yaparak variyetli olması,

3.   Hatice ile evlenip zengin olması,

4.   Ebu Bekirin malıyla desteklemesidir.

5.   Kanaatkrlıkla zengin oldu.

6.   Kur'n'ı indirdi; bilmediklerini öğretti.

7.   Risalet en byk zenginliğin de zerinde bir zenginliktir.

9

9. O halde yetime gelince; kahretme.

/yetimlik:

1.   Babanın vefatıyla ortada kimsesiz mahrum kalmak.

2.   Ender kıymetli tek şeyler, kıymetli inci gibi.

el-Ahfeş: Zulm ederek ona musallat olma, ona hakkını ver ve kendi yetimliğini hatırla!

Mcahid: Kahretme, ibaresi hakir görme anlamındadır.

Katade; Sen yetime son derece merhametli bir baba gibi ol, demiştir.

Eksem b. Sayf: Horlanan kişiler dörttr: Laf alıp götren, yalan söyleyen, borlu ve yetim.

Sanki: Ey Muhammed Allah sana nasıl muamele ettiyse; sen de yetime öyle davran, demektir.

Babası veya annesi bulunan kimseler, babasına anasına gvenirler. Sen de onlara kol-kanat ger, onlara kahırlanma.

 

Rağıb Mfredat: KAHR, hem stn-baskın gelme, hem zelil kılmadır. Şu halde her ikisi de yasaklanmıştır.

Rz: Bu yet, Rasulullah Hatice'nin ocuğuna bağırdığı zaman inmiştir, diye nakleder.

/ Sakın kahretme:

1.   Bağırma-yz ekşitme,

2.   Byklenip malını-hakkını yeme.

10

10. Sile gelince, azarlayıp kovma...

Birisi başka birini, azarlarcasına karşıladığında, Arapa'da, neherahu ifadesi kullanılır.

in muhtemel manaları:

1. ilim talab eden:

Hasan el-Basr: Bununla, ilim, bilgi talep edenler kastedilmiştir.

Sfyan: Din konularda soru soran kimsedir. 80/Abese:1 ayeti Abdullah İbn Ümm Mektmu hatırlatmaktaydı.

2. dilencilik yapan:

ȡ : ߡ ʡ : ڿ : .

Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb- ilgili ayetin tefsiri. Hadiseyi hadis ve tarih kitaplarında aradım. Bulamadım Ş.KUL

Raslullah as. oturuyordu. Osman ra. kendisine bir salkım zm kurusu getirip ve takdim etti. Tam yiyeceği bir sırada, bir dilenci, kapının zerinde dikiliverdi. Bunun zerine Raslullah as.: Bize acıyıp merhamet eden Osmana, Allah rahmet etsin, dedi. Osman'a, o salkımı dilenciye vermesini emretti. Osman verdi. Ama bundan memnun kalmadı; Raslullah as.ın ondan yemesini istiyordu. Çıktı ve o salkımı, o dilenciden parasıyla satın aldı. Derken, dilenci yeniden geldi ve bu işi kez tekrarladı. Her defasında da, Raslullah as.: Dilenci misin, yoksa satıcı mı? Demek zorunda kaldı. Bunun zerine; Sile gelince, onu azarlayıp kovma, ayeti nazil oldu.

Sil:

1.   Mal isteyen dilenci; ok ısrarcı olursa usulne uygunca ikaz edilir. Fayda vermezse, azarlamada bir sakınca yoktur.

2.   İlim ve din bilgi soran; caiz olmayan bir şey sorulursa, usulne uygunca ikaz edilir. Haram bir şey soranı azarlamaktan sakınca yoktur.

 

Mallarında dilenci ve mahrum iin bir hak vardır. 51/Zriyat:19

11

11. Bununla beraber, Rabbinin nimetini söyle, dile getir.

İbn Eb Necih, Mchid: Bu nimet, Kur'n'dır. Zira Kur'n, Allahın nimetlerinin en byğdr. Kur'n'ın okunması, başkalarına okutulması ve aıklanması, demektir. Nbvvet nimeti de olabilir, tebliğ edilmesi gerekir.

el-Hasen b. Ali: Bir hayır elde eder, yahut bir hayır işlersen gvendiğin kardeşlerine onu anlat.

Amr b. Meymun: Kişi kardeşlerinden gvendiği kimseler ile karşılaştığı vakit ona: Dn, yce Allah, bana şu kadar şu kadar namaz kılmayı nasib etti, de.

En iyi bilen Allah'tır.

Kime bir hediye verilirse, mmknse ona karşılık hediye versin. Eğer bulamazsa ona övgde bulunsun. Çnk kim övgde bulunursa teşekkr etmiş olur. Kim de gizlerse, nankörlk etmiş olur. Kendisine verilmeyen bir hediyeyle kendisine verilmişesine böbrlenen, sahte iki elbise giyen gibidir.

ѡ ѡ

: : - : - : 2034 :

: : - : - : 968 :

: : - : - : 5/248 :

: : - : - : 4813 :

: - : - : - : 2/102 :

: : - : - : 6/551 :

: : - : - : 3/222 : [ ]

: : - : - : 2957 :


Allah'ın nimetlerini anlatmak bir şkrdr, onu terk etmek nankörlktr. Aza karşı şkretmeyen kimse, oğa karşı da şkretmez. İnsanlara teşekkr etmeyen kimse Allah'a da şkretmez. Cemaat rahmettir, ayrılık ise azabdır.

ѡ ѡ ѡ ɡ

: : - : - : 3014 :


İnsanlara teşekkr etmeyen Allaha da şkretmez. Başka bir ifadede: Allaha şkretmeyen insanlara da teşekkr etmez.

. :

: - : - : - : 287/6 :


Allaha şkretmeyen kimse insanlara teşekkr etmez.

      

: : - : - : 4811 : ]

: : - : - : 117 :

: : - : - : 973 :

: : - : - : 971 :

: : - : - : 160 :

: : - : - : 7719 :

: : - : - : 1344 :

: : - : - : 1954 :

: : - : - : 9096 :

: : - : - : 6601 :

: - : - : - : 1/114 :


Şphesiz Allah gzeldir, gzelliği sever

     

Sahh, Mslim: 275,

Sahh, İbnu Hibbn: 5466,

Sahhul Cmi, Elbn: 7674,

Msned, Ahmed: 3789,

Msned, Eb Yal: 1055,

Msneduş Şihb, Kad: 1067, 1068,

Msneduş Şmiyyn, Tabarn: 1071, 2322, 2420,

Mucemul Evsat, Tabarn: 4668, 6906,

Mucemul Kebr, Tabarn: 7822,

Cmiul Ehds, Suyt: 6775, 6776, 6777, 6778, 6779, 6780, 6781, 6961, 15912, 17685, 17693, 20505, 26008,

Şuabul İmn, Beyhak: 6192, 6201, 8252,8153,

Mecmauz Zevid, Heysem: 5/135, 136, 137, 8/191

 

Duha Sresi'nin sonunda ve ondan sonra Kur'n'ın sonuna kadar her sre bittiğinde tekbir getirmek snnettir. Allah Ekber. Lilhe illallahu vallahu ekber ve lillahi'l hamd.

 

 

Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

1. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

2. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

3. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

4. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

5. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

6. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

7, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

8. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

9. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10 Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n,