TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

092- LEYL SÛRESİ

Bu sre, ylrmiblr ayet olup, Mekk'dir.

Kaffl: Bu sre, Eb Bekir ra. ve onun Mslmanlara yaptığı infak ile Ümeyye b. Halef ve onun Allah'ı inkar edişi ve cimriliği hakkında nazil olmuştur. Fakat her ne kadar bu böyle ise de, srenin ihtiva ettiği hkmler, btn insanlar iin genel hkmlerdir.

Bu sre genel hatlarıyla gece-gndz, erkek-dişi, cömert-cimri, dnya-ahiret, kolaylık-zorluk, muttaki-şaki, tasdik-tekzib tezatları arasındaki şahsiyet yapılanmaları zerinde durmaktadır.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

Bismillhirrahmnirrahm.

01. Bryp örttğ zaman geceye,

02. Aılıp ağardığı vakit gndze,

03. Erkeği ve dişiyi yaratana yemin ederim ki,

04. Sizin işleriniz başka başkadır.

05. Artık kim verir ve sakınırsa,

06. Ve en gzeli de tasdik ederse,

07. Biz de onu en kolaya hazırlarız (onda başarılı kılarız).

08. Kim cimrilik eder, kendini mstağni sayar,

09. Ve en gzeli de yalanlarsa,

10. Biz de onu en zora hazırlarız.

11. Dştğ zaman da malı kendisine hi fayda vermez.

12. Doğru yolu göstermek bize aittir.

13. Şphesiz ahiret de dnya da bizimdir.

14. (Ey insanlar! ) Alev alev yanan bir ateşle sizi uyardım.

15. O ateşe, ancak köt olan girer.

16. Öyle köt ki, yalanlayıp ve yz evirmiştir.

17. En ok korunan ise ondan (ateşten) uzak tutulur.

18. O ki ,Allah yolunda malını verir, temizlenir.

19. Onun nezdinde hibir kimseye ait şkranla karşılanacak bir nimet yoktur.

20. O ancak Yce Rabbinin rızasını aramak iin verir.

21. Ve o razı olacaktır.

 

1 2 3

01. Bryp örttğ zaman geceye,

02. Aılıp ağardığı vakit gndze,

03. Erkeği ve dişiyi yaratana yemin ederim ki,

 

: Yemin olsun!.. Bryp örttğ zaman geceye...

fiilinin mef'l yani gecenin neyi bryp örttğ zikredilmemiştir. Geceyi örten ok şeyler vardır. Karanlıklar, zulmler, tehlikeler, acılar...

Gece gndz örter. 7/Arf:54

Karanlığı ökp bastığı zaman gece... 113/Felak:3

Canlılar; gndz olunca rızıklarını kazanmak iin alışırlar. Yorulurlar. Gn sonunda dinlenmeye ihtiya duyarlar. Gece olup karanlık etrafı kaplayınca Dinlenirler. Uyurlar. Sabah olup etraf aydınlanınca erkek-kadın herkes işlerinin başına geerler. Genellikle btn canlılar böyledir. Ama bir kısım canlıların hayat tarzı da daha farklıdır. Onlar da gndz olduğu zaman inlerine ekilirler.

 

Yemin olsun!.. Aıldığı zaman gndze...

Gecenin karanlığı ekilip, ışıkların tecelli ettiği gndze yemin olsun.

 

Yemin olsun!.. Erkeği ve dişiyi yaratana...

Burada; erkek-kadın olarak yaratılanlara yemin edilmektedir:

1.    Çift ift yaratılmışlara,

2.    Erkek-kadın mminlere,

3.    Âdem ve Havvaya,

4.    Erkek-dişi varlıkların Yaratıcısının kudreti zerine yemin edilmiş olabilir.

el-Hasen: Erkeği ve dişiyi yaratana da yemin olsun. Böylelikle Allah, kendi zatına yemin etmiş olur. Erkeği ve dişiyi de yarattı, anlamında olduğu da söylenmiştir.

4 5 6

04. Sizin işleriniz başka başkadır.

05. Artık kim verir ve sakınırsa,

06. Ve en gzeli de tasdik ederse,

 

Sizin işleriniz başka başkadır.

Bu ayet, geen ayetlerdeki yeminlerin cevabıdır, böylece Allah Tel, ceza (karşılık) bakımından kullarının amellerinin farklı farklı oluşları hususunda, o şeylere yemin etmiş demektir.

kelimesinin oğulu olan : Aralarındaki farklılıktan ve mesafeden ötr, farklı, eşit-eşit, ayrı-ayrı, dağınık ve perişan... olan şeylere denir.

Ameller eşitlidir: Hak, batıl, iman, kfr, adalet, zulm, şirk, fesat, nifak, hayır, şer, isyan, itaat...

İkrime: Buradaki sa'y amel demektir. Ameller:

       İyi ameller sahibini kurtuluşa,

       Köt ameller sahibini felakete srkler.

: Farklı farklı olmanın zıddı birlik beraberliktir. Bu zıtlığı şu ayeti kerime ok gzel ifade etmektedir: Hepiniz toptan Allah'ın ipine sımsıkı sarılın, farklılaşmayın!.. 3/Aliimran:103

5 6 7

8 9 10

05. Artık kim verir ve sakınırsa,

06. Ve en gzeli de tasdik ederse,

07. Biz de ona en kolayı kolaylaştırırız.

08. Kim cimrilik eder, kendini mstağni sayar,

09. Ve en gzeli de yalanlarsa,

10. Biz de ona en zoru kolaylaştırırız.

 

05. Artık kim verir ve sakınırsa,

maksat, Eb Bekir ra.'ın yaptığı gibi köle azat etmek, esirlerin fidyesine destek sağlamak, Mslmanları dşmanlarına karşı takviye etmek gibi btn hayırlı hususlarda mal infakı kastedilmiştir.

Katde: Üzerindeki Allah'ın hakkını verirse veya demektir.

İbn Mesud: Bu buyrukla Ebu Bekir ra. kast edilmekledir.

Amir b. Abdullah b. ez-Zbeyr: Ebu Bekir Mslman olmaları karşılığında pek ok kocakarı ve kadın azat ederdi. Babası Ebu Kuhafe ona: Evladım, keşke bunların yerine gl, kuvvetli, seni koruyacak, seninle beraber direnip, yanında yer alacak, yiğit erkekler azat etseydin? Ebu Bekir dedi ki:

Babacığım! Benim niyetim başkadır.

İbn Abbas: Artık kim verir; buyruğu, karşılıksız infak ederse... ve sakınırsa, Allah'ın yasak kıldığı şeylerden uzak kalırsa demektir.

: ifadesi; yapılmaması gereken şeylerden sakınmaya takv denir.

06. Ve en gzeli de tasdik ederse,

Bilindiği gibi stnlk sıfatının mennesi olup en gzel manasındadır. Sıfat vardır ama mevsf gizlidir. Ve en gzeli de tasdik ederse, ayetindeki neyin en gzeli zerinde bazı görşler vardır:

       İnancın en gzeli yani mn,

       İbadetin en gzeli yani farz ibadetler namaz, hacc, oru,

       Sözn en gzeli yani L ilhe illallh,

       Kitabın en gzeli yani Kur'n,

       Milletin en gzeli yani İslm milleti,

       Allahın vadine yani infak edene Allahın daha fazla vermesine,

       Mkfat/ceznın en gzeli yani Cennet,

       Husn yani gzel olan her şeydir... gibi yorumlar ileri srlmektedir.

İbn Abbs ed-Dahhk, es-Slem, el-Hasen: Kalbinden tasdik ile samimiyetle verirse, Ve o el-Hsn'yı da doğrularsa yani l ilhe illallh tasdik ederse.

Mchid: Cenneti tasdik ederse diye aıklamıştır.

Katade: Yce Allah'ın kendisini mkfatlandıracağına dair vaadini tasdik ederse, diye aıklamıştır.

Zeyd b. Eslem: Namazı, zektı ve orucu tasdik ederse,

el-Hasen, Taber: Verdiklerinin yerine başkalarının ihsan edileceğini tasdik ederse; diye aıklamıştır.

Kaffl: Netice olarak , btn gzel şeyleri ifade eden bir kelimedir.

 

07. Biz de ona en kolayı iyice kolaylaştırırız.

       Kim alışır bir gzellik kazanırsa ona daha fazla bir gzellik veririz. 42/Şura:23

       Gzellik edenleri de daha gzeliyle mkfatlandıracaktır. 53/Necm:31

       Allah gzel amel işleyenlerin ecrini zayi etmez. 9/Tevbe:120

       İyilik edenlerin ecrini daha da artıracağız. 2/Bakara:58

       Elbette kendilerine yaptıklarının daha gzelini veririz. 29/Ankebut:7

 

08. Kim cimrilik eder, kendini mstağni sayar,

İkrime'nin, İbn Abbas'tan: ifadesi; kim malı ile cimrilik gösterip, Rabbinden mstağni davranırsa; o ' yani hayır yolunda infak edileni yalanlarsa anlamına gelir.

Dahhk'ın rivayetine göre İbn Abbas: Âyet-i kerime Umeyye b. Halef hakkında inmiştir.

Faziletin ön zor, acı olsa da sonu pek gzel, mutluluk olduğuna; rezilliğin ön rahat ve lezzet olsa da sonu pek köt

 

 

  ϡ ɡ ӡ    ϡ         ѡ . :    ɡ       ɿ : ɡ . :    . .

: - : - : 1362 :

Hz. Ali: Resulllah as. ile birlikte bir cenaze iin evden ıkmıştık. Derken Nebi as. oturdu, biz de onun etrafında oturduk. O: Nefes alıp veren hi bir kimseniz yoktur ki, Allah onun Cennetteki veya Cehennemdeki yerini bilmiş olmasın, dedi. Bunun zerine biz: Y Raslallah, şimdi biz, yaptıklarımıza gvenmeyelim mi? deyince, O: Çalışın. Çnk herkes ne iin yaratılmış ise, o kolay kılınmıştır, buyurdu ve şu ayeti okudu: Kim Allah iin verir ve infak eder, o en gzeli de tasdik ederse, Biz de onu en kolaya hazırlarız. 92/Leyl:5-7

 

09. Ve en gzeli de yalanlarsa,

İbn Ebi Necih Mcahid; yani cenneti diye aıkladığını rivayet etmiştir. Yine ondan bir başka senetle gelen rivayete göre l ilhe illallh demektir, dediği rivayet edilmiştir.


10. Biz de onu en zora hazırlarız.

el-Ferra: Yce Allah'ın: buyruğu, ona bunun imknlarını hazırlarız, yollarını aarız, demektir.

ed-Dahhk, İbn Abbas'tan; Biz de ona en zor olanı kolaylaştırırız, buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etmektedir: Ben onun ile Allah'a ve Raslne iman etmek arasında engel koyacağım.

yani kötlğ, şerri kolaylaştırırız.

Îbn Mesud'dan Cehennem ateşini kolaylaştırırız, dediği rivayet edilmiştir. Bir görşe göre, Biz ona hayır ve salahın yollarını kendisine yapamaması iin zorlaştıracağız.

Biz de onu en kolaya hazırlarız.

Tefsirciler: Ayetteki teysir ifadesinin anlamını hazırlamak mnsınadır. Buradaki hazırlama da bu mnda istiaredir.

 

ve ifadelerinin yorumları:

       ; Cennet, gzellikler, tevhid, kulun itaatinin kolaylaştırılması,

       ; Cehennem, kötlkler, şirk, kulun itaatinin zorlaştırılmasıdır.

Kaffl: ve ifadelerinin manaları hep mecazidir, der; Çnk ameller kolaylığa, bir rahata ve övgye değer itaat ve ibadete götren her şey dandır. Bir zorluğa, bir yorgunluğa götren btn gnahlar de dandır ve bu btn gnahların vasfıdır.

Kaffl: Yce Allah: Ben cinleri ve insanları, ancak Bana ibadet etsinler diye yarattım. 51/Zariyat:56 buyurmaktadır. Btn insanlar, Allah'a ibadet etmek iin yaratılmışlardır.

11 12 13

11. Dştğ zaman da malı kendisine hi fayda vermez.

12. Doğru yolu göstermek bize aittir.

13. Şphesiz ahiret de dnya da bizimdir.

 

11. Dştğ zaman da malı kendisine hi fayda vermez.

Ebu Salih ve Zeyd b. Eslem: ; alaldığı zaman, Cehenneme dştğ zaman demektir.

Yksek yerden yuvarlanan ya da dşp ölen hayvana: el-Mutereddiye, denir.

deki nın anlamı:

       İstifhamul inkr anlamı; nasıl fayda verecek ki?

       Nefiy olumsuzluk sı anlamı: fayda vermez.

fiilinin anlamı:

Dağdan yararlandı. Manası; dağdan yuvarlanıp ölen hayvanlar... 5/Mide:3

       ayetin anlamı: O kişi ukura, yani kabre veya cehennem ukuruna yuvarlandığında... olur.

       kelimesi tefaul babında helak olma anlamına gelir. Bununla da helak olduğu zaman malı kendisine hi fayda veremez... olur.

 

12. Doğru yolu göstermek bize aittir.

Resl, Neb ve Kitab göndererek hidayete erdirme şerefi bize aittir. Ama tercih size aittir.

ez-Zeccac Hidayet yolunun sapıklıkla farklı olduğunu aıklamak; Bize aittir. Buna göre, bu ayette hidayetin aıklanması bize aittir.

Katade Neyin hell, neyin haram olduğunu, neyin kendisine itaat, neyin masiyet olduğunu aıklamak Allah'a aittir, demektir.

el-Ferr: Kim hidayet yolunu izleyecek olursa, onun yolunu doğruya iletmek Allah'a aittir.

13. Şphesiz ahiret de dnya da bizimdir.

Burada hiret cennet, ilk de dnya demektir.

Ata da İbn Abbas: Dnya da, hiret de Allah'ındır.

İbn Abbas: Dnya ve hiretin sevabı Bize aittir.

Bu ayetle ilgili olarak şu iki izah yapılır:

       Dnyada da, ahirette de her şey Bize aittir. Siz ne yaparsanız, kendinize yaparsınız. Faydası da, zararı da size yöneliktir. Eğer isteseydik; isyanlardan-inkrlardan sizi cebren alı korduk. Çnk dnya da, ahiret de Bizimdir.

       Her iki dnyanın mlkiyeti Bize aittir. Dolayısıyla dilediğimiz kimseye dilediğimiz şeyi veririz. Her iki dnyanın mutluluğu da Bizden istenir.

Raz: Birinci man, Mu'tezile'nin, ikincisi de biz ehl-i snnet'in görşne daha uygundur.

14 15 16

14. Alev alev yanan bir ateşle sizi uyardım.

15. O ateşe, ancak köt olan girer.

16. Öyle köt ki, yalanlayıp ve yz evirmiştir.

 

14. Alev alev yanan bir ateşle sizi uyardım.

: Tutuşan, alevlenen, cayır-cayır yanan manasınadır.

Ben, szi olduka alevli, alev alev yanan bir ateşi haber vererek korkuttum, sakındırdım.

Telezz Olduka alevli, lafzının aslı: Tetelezzdır. Ubeyd b. Umeyr, Yahya b. Ya'mer ve Talha b. Musarrifin kıraati budur.

Malik: Ömer b. Abdu'1-Aziz bize akşam namazını kıldırdı. okudu. buyruğuna gelince ağlamaya başladı. Ağladığından dolayı bir sonraki yete geemedi. Sonra devam etmekten vazgeerek bir başka sre okudu.

15. O ateşe, ancak en şak olan girer.

ed-Dahhk, İbn Abbas'tan şöyle dediğini rivayet etmiştir: O ateşe, ancak en şak olan girer, ayetiyle Umeyye b. Halef ve onun benzeri kimseler kastedilmiştir.

Katade: Allah'ın kitabını yalanlayıp, Allah'a itaat etmekten yz eviren kimse...

ez-Zemahşer: Âyet-i kerime, mşriklerden byk bir kimse ile m'minlerden byk bir kimsenin iki hali arasında bir karşılaştırma yapmak hususunda varit olmuştur. Her ikisinin birbiriyle elişki arz eden niteliklerini en ileri derecede ortaya koymak istemiştir. O bakımdan en bedbaht diye buyrularak sadece onun cehennem ateşini boylayacağı ifade edilmiştir. Sanki ateş yalnızca onun iin yaratılmış gibidir. Ayrıca ok sakınan diye buyrularak cennetin ona has olduğu belirtilmiştir. Sanki cennet yalnız onun iin yaratılmış gibi. Bu ikisinden birisinin Ebu Cehil ya da Ümeyye b. Halef ile diğerinin Ebu Bekr ra. olduğu söylenmiştir.

16. Öyle köt ki, yalanlayıp ve yz evirmiştir.

 

17 18 19

17. En ok korunan ise ondan (ateşten) uzak tutulur.

18. O ki (Allah yolunda) malını verir, temizlenir.

19. Onun nezdinde hibir kimseye ait şkranla karşılanacak bir nimet yoktur.

 

17. En ok korunan ise ondan (ateşten) uzak tutulur.

ifadesinin manası: Allah, onu oradan uzaklaştıracak ve onu, onun uzak bir yerinde tutacaktır... şeklindedir.

 

18. O ki malını verir, temizlenir.

 

19. Onun nezdinde hibir kimseye ait şkranla karşılanacak bir nimet yoktur.

Ata ve ed-Dahhk, İbn Abbas'tan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Mşrikler Bilal'e işkence ediyorlardı. O ise srekli ehad, ehad diyordu. Raslullh yanından geerken: Ehad seni kurtaracaktır, diye buyurdu, Sonra Ebu Bekir'e: Ey Ebu Bekir, Bilal Allah uğrunda işkencelere maruz bırakılmaktadır, dedi. Ebu Bekir, Raslullh'ın ne demek istediğini anladı. Hemen evine gitti. Bir rıtıl altın aldı ve Umeyye b. Halefe götrd. Ona: Bana Bilal'ı satar mısın? dedi. Umeyye:

Evet, dedi. Ebu Bekir onu satın alıp, azat etti. Mşrikler: Ebu Bekir'in onu azat etmesinin tek sebebi mutlaka vaktiyle onun Ebu Bekir'e bir iyiliği vardır, dediler. Bunun zerine stelik onun zerinde yani Ebu Bekir'in zerinde Onun nezdinde hibir kimseye ait şkranla karşılanacak bir nimet yoktur. Bilakis o bu işi "ancak o ok yce Rabbinin rızasını arayarak" yapmıştır.

 

20 21

20. O ancak Yce Rabbinin vechini/rızasını aramak iin verir.

21. Ve o (buna kavuşarak) hoşnut olacaktır.

fiilinin zamiri iki şekilde izah edilmektedir:

       Razı edecektir, fiilin zamiri Allaha raci olur,

       Razı olacaktı, fiilin zamiri Ebu Bekire raci olur.

İbn Mesud, İbn Abbas, Abdullah b. ez-Zbeyr: Srenin Ebu Bekr hakkında indiği görşndedir.

Allah en iyi bilendir.

 

Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

01. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

02. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

03. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

04. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

05. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

06. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

07, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

08. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

09. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10. Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n,

.