TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

090- BELED SÛRESİ

 

Bu sre, yirmi ayet olup, Mekk'dir.

 

1 2 3 4 5 6 7 8 8 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Bismillhirrahmnirrahm.

01. Andolsun bu beldeye, 

02. Ki sen bu beldedesin, 

03. Ve andolsun babaya ve ondan meydana gelen ocuğa, 

04. Biz, insanı zorluklar iinde yarattık. 

05. İnsan, hi kimsenin kendisine g yetiremeyeceğini mi sanıyor? 

06. Pek ok mal harcadım, diyor. 

07. Kimse onu görmedi mi sanıyor? 

08. Biz ona iki göz vermedik mi? 

09. Bir dil ve iki dudak, 

10. Ona iki yolu gösterdik. 

11. Fakat o, sarp yokuşu aşamadı. 

12. O sarp yokuş nedir bilir misin? 

13. Köle azat etmek, 

14. Veya alık gnnde yemek yedirmektir, 

15. Yakınlığı olan bir yetime. 

16. Veya hibir şeyi olmayan yoksula. 

17. Sonra iman edenlerden, birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden ve birbirlerine acımayı öğtleyenlerden olmaktır. 

18. İşte bunlar sağdakilerdir. 

19. Ayetlerimizi inkr edenler ise işte onlar soldakilerdir, 

20. Cezaları, kapıları zerlerine sımsıkı kapatılmış bir ateştir. 

 

1

1. Andolsun bu beldeye, 

kent, lke anlamına gelmektedir.

nın ihtimal anlamları:

1.   Hayır olumsuzluk 'sı,

2.   Zid 'sı,

3.   Sıl iki cmleyi birbirine bağlama 'sı,

4.   Dikkat edin edatı 'sı,

5.   Reddiye 'sıdır.

Kurtub: lafzı sıla ulama edatı olarak fazladan gelmiş olabilir.

el-Ahfeş: Hayır anlamındaki olumsuzluk yani zid olması mmkndr. ...mez mi, ya da: Dikkat edin! anlamında olabilir.

Araplar; önemli bir şey söyleyecekleri zaman, sözlerinin başına Hayır, Allah'a yemin ederim hayır... şeklinde bir sıla cmlesi getirirlerdi.

İbnul Arabi, Mchid: hayır lafzı mşriklere karşı bir reddir.

2

2. Ki sen bu beldedesin, 

Sen bu Mekke beldesinde hill yani hell zerindesin. Ama Mşrikler Mekkenin statsne aykırı olarak sana ve Mslmanlara zulm zerindedirler.

ayetinin muhtemel manaları:

1.      Yce Allah, Raslullhın ikamet ettiği ve ilk vahyin geldiği Mekkeyi övmştr.

2.      helal manasınadır. Kfirler saygı olsun diye yanlış yapmamaya gayret ediyorlardı. Ama Raslullha şiddetli eziyet etmeyi helal sayıyorlar.

3.      Mekkelilerin zulmne karşılık onlardan dilediğin kimseleri öldrmen sana helaldir.

 

Şurahbil İbn Sa'd: Onlar, Mekke'de avlanmayı, ağacını kesmeyi bile haram sayarlarken, Raslullhı oradan ıkarmayı ve öldrmeyi helal kabul ediyorlardı.

Katde: Sen gnahkr değilsin, Mekkelilerin zulmne karşılık onlardan dilediğin kimseleri öldrmen sana helaldir, manasını vermiştir.

İbn Abbs, Mansr, Mcahid: Sen bu beldede bulunmakta iken, Sen bu beldede her ne yaparsan senin iin helldir, demektir.

Raslullah Mekke'ye girdiği gn, kfrn ve zulmn önclerinden dilediği kimseyi öldrmek ona hell kılınmıştı. İbnu Hatal, Haris, Huveyris, Mikyes ve Sreyi öldrtmştr. Raslullahtan sonra Mekke'de birisini öldrmek hibir kimseye hell kılınmamıştır.

 

es-Sdd: Seninle savaşan kimseleri senin de öldrmen senin iin helldir.

İbn Zeyd: Raslullah'ın as. dışında kimse helal değil idi.

Katade: Sen bu beldede hell iken, sen gnah işlememiş halde iken anlamındadır.

 

Şurahbil İbn Sa'd: Sen bu beldede bulunmakta iken hell iken demektir, Bunun anlamı: Onlar, avını öldrmek, ağacını kesmek bakımından Mekke'yi haram bir belde olarak kabul ediyorlar, fakat aynı zamanda seni oradan ıkarmayı ve öldrmeyi hell belliyorlar.

 

 

     ...

: - : 1349: 1833: 6880: 2434 :

: - : 1355 :

: - : : 1/711 :

: - : 1406 :

: - : 2892 :

Raslullah as.: Allah, Mekke'yi haram bölge yapmıştır. Benden önce ve sonra hi kimse iin helal olmamıştır. Ancak, bir gndzn, belli bir saati mstesna olarak bana helal kılındı (Mekke fethi gn) .

 

3

3. Ve andolsun babaya ve ondan meydana gelen ocuğa, 

 

Mfessirlerin bu husustaki izahları:

1.  baba; Âdem as.dır. ocuk; onun zrriyetidir.

2.  Buradaki baba, İbrahim ve İsmail as.dır. evlad da Muhammed as.dır. Çnk yce Allah, burada Mekke'ye yemin etmiştir. Mekke'nin banisi, İbrahim as.dır. En şerefli sakinleri ise; İsmail ve Muhammed as.'dır.

3.  baba; İbrahim as.dır. ocuk; onun zrriyetidir.

4.  Btn baba ve ocuklar kastedilmiştir. Uygun olanı da budur. Çnk bu ayet; tm mahlktın saygınlığı ifade eder.

5.  kendisinden evlad olan, evladı olmayan kısır demektir. olumsuzluk olarak alındığında doğurmayan kısır anlamı ortaya ıkar.

6.  Her baba ve her evlad hakkında genel olduğu da söylenmiştir.

7.  in Muhammed as., de onun mmeti olabilir.

 

Mcahid, Katade, ed-Dahhk, el-Hasen Sfyn es-Sevr, Sdd, .Hasan el-Basr, Husayf, Şurahbil İbn Sa'd ve Eb Salih: : Âdem : onun soyundan gelen ocuklardır.

Eb İmran el-Cevn: ; İbrahim, ise onun zrriyetidir.

İbn Abbas, İkrime ve Said b. Cbeyr dedi ki: kendisinden evlad olana, evladı olmayan kısıra demektir.

Atiyye el-Avfi, Taber: Her baba ve her evlad hakkında genel olduğu da söylenmiştir.

el-Mverd: nın Muhammed as., de onun mmeti olabilir.

 

4

4. Biz, insanı zorluklar iinde yarattık. 

 

ifadesinin izahları:

1.  her trl sıkıntı, şiddet ve yorgunluğu ifade iin kullanılır.

2.  istiva, istikamet ve dmdz oluş anlamına gelir.

3.  etin, gl yaratılışlı anlamına gelir.

4.  glk ıkarma yani insan etrafına srekli şiddet ve glk ıkarmaya msait yaratılmıştır.

5.  zorluk glk anlamında insanın doğumunun ve bymesinin her safhası glk iinde olduğu gibi hayat koşulları da zorluklardan ibarettir.

6.  ile her iki dnyanın sıkıntıları kastedilmiş olabilir.

Crullh Zemahşer: her trl sıkıntı ve yorgunluğu ifade iin kullanılır.

Raz: İnsan hayatı; bir acıdan kurtulur, başka bir acının iinde devam ederek gider.

İbn Abbas dmdz, dimdik demektir. Hayvanlar baş aşağı yrrler. İnsanlar dik ayakta yrr. Bu Allahtan bir ltuftur. Yine insanın gebe kalınması, doğrulması, st emzirilmesi, dişlerinin ıkması ve daha başka halleri gibi zorluk ve sıkıntı iindedir,

el-Hasen: Dnyanın musibetlerine ve hiretin şiddetlerine, zorluklarına göğs gerer, demektir. O bolluk ve rahat zamanında şkr, zorluk ve sıkıntı zamanlarında da sabır etmek iin kendisini zorlar.

İbnu Ata: Karanlık ve cehalet iinde, diye aıklamıştır.

 

5

5. İnsan, hi kimsenin kendisine g yetiremeyeceğini mi sanıyor? 

 

Genellikle ayetin başındaki istifhamı, istifhamı inkr olduğunu kabul ederler.

Kebed alabildiğine kuvvet anlamında tefsir edildiğinde, bu ayetin manası: O gl insan, gcnden ötr, hi kimsenin, kendisine g yetiremeyeceğini mi, yenilmeyeceğini mi sanıyor? Olur.

Kebed sıkıntı bel anlamında tefsir edildiğinde, bu ayetin manası: İnsan nimet iinde ve kudretli iken, hi kimsenin kendisine g yetiremeyeceğini mi sanır? Olur.

Âlimlerden bazısı: Öldkten sonra onu diriltmeye ve yaptıklarına karşılık vermeye hi kimsenin kadir olamayacağını mı sanıyor? Olur.

Bazıları da: Bu kimse kendisinin her şeyi yapacağını, bu konuda da kendisini durduracak birinin olamayacağını mı zannediyor? Olur.

6. Pek ok mal harcadım, diyor. 

 

st ste yığılmış, demektir.

Eb Ubeyde: Telbd, st-ste yığılmış, istif edilmiş ok mal demektir.

Zeccc: Kesret ifade eder.

Bazıları: Çok mal, demektir.

Leys: Tkenemeyecek zannedilen mal.

Katde: Âdemoğlu bu maldan dolayı kendine soru sorulmayacağını sanır.

İbn Abbas'tan rivayet edilmiştir ki: Ben Muhammed'e dşmanlık uğrunda ok mal harcayıp, tkettim, diyordu. Halbuki o adam, yalan söylyordu.

Mukatil: Bu ayet, el-Haris b. Amr b. Nevfel hakkında inmiştir. O, bir gnah işledi, Nebi as.'dan fetva sordu. Keffrette bulunmasını emretti. Şöyle dedi: Muhammed'in dinine girdiğimden beri malım, verdiğim kefaretlerle ve nafakalarla zaten bitip tkendi. O vakit, bu yaptıklarına pişmanlık duymuş demektir.

7

7. Kimse onu görmedi mi sanıyor? 

Bu ayetle ilgili iki izah yapılmıştır:

1.  Mchid: Allah'ın kendisini görmediğini mi sanıyor?

Katde: O kimse, Allah'ın kendisini görmediğini ve kendisine malını nereden kazanıp nereye harcadığının hesabını sormayacağını mı sanır?

2.  Kelb: Bu kimse aslında hibir şey harcamamış bir yalancı idi. İşte bundan Yce Allahın neyi harcadığını ve neyi harcamadığını görmediğini mi sanır? Hayır, aksine Allah her şeyi görr.

 

8

8. Biz ona iki göz vermedik mi? 

 

9

9. Bir dil ve iki dudak, 

 

10

10. Ona iki yolu gösterdik. 

 

yokuş yol, yksek tepe gibi anlamlara gelir.

Dilciler yksekteki yol, manasına geldiğini söylemişlerdir. Kinaye yoluyla, kadının ocuğu emzirdiği memesidir, diyenler de vardır. Hidayet ve sapıklık, hayır ve şer de anlaşılabilir.

Hasan el-Basr: Kfir insan; Ben şu kadar mal harcadım. Beni bundan dolayı kim hesaba ekebilir? Samalamasına: Sana bu uzuvları veren, seni hesaba ekmeye de muktedirdir, denilmiştir.

Ali, İbn Abbas, Sad b. el-Mseyyeb, Dahhk ra: : kadındaki iki memenin, ocuğun hayatı ve beslenmesi iin, iki yol ve iki vasıta gibi olduğunu söylemişlerdir.

İbn Mesd, İbn Abbas: yukarı doğru giden yoldur.

Ali, İbn Abbs, Mchid, İkrime, Ebu Vil, Ebu Salih, Muhammed İbn K'b, Dahhk, Ata el-Horasn: : Hayır ve şer yollardır.

İbn Abbs: İki yön demektir.

Eb Hureyre: yani iki yol; hayır ve şer yoludur. Şer yolu, size hayır yolundan daha sevimli gelmesin.

ifadesi, bu ayetin manasına uygun gözkmektedir:

Şphesiz biz onu hidayet zere yola sevk ettik. Ya şkrederek devam eder, ya da nankörlk ederek yan izer. 76/İnsan:3

 

11

11. Fakat o, sarp yokuşu aşamadı. 

nin sı:

1.  Olumsuz sı, atılmadı,

2.  soru edatı anlamında atılmalı değil mi? Olabilir.

etin bir işe girişti, atıldı, koyuldu demektir. Bu fiil byk işlere girişmeyi anlatır.

: Bir vadiden yksek dağa ıkan yokuş. Tepe anlamına da gelir. Biraz da necd kelimesiyle eş anlamlıdır.

nin izahları:

1. Bu, hiretteki yollar manasınadır.

At: Bu ifade, cehennem yolunu-yokuşunu ifade eder.

Kelb: Bu, cennetle cehennem arasında bir yoldur.

İbn Ömer: Bu kaygan bir dağdır.

Mchid, el-Kelb ve Dahhk: Bu, cehennemin stne konulan yoldur.

12

12. O sarp yokuş nedir bilir misin? 

 

Vahid: Yce Allah: O akabenin ne olduğunu sana ne bildirdi? Buyurunca, diğer ayetlerde köle azat etmek ve aları doyurma ile tefsir edilmiştir. Başka yoruma gerek yoktur, der.

2. hayır işleri iin kişinin nefsi ve şeytanı ile mcadele etmesine dair getirilmiş bir darbı meseldir.

Hasan el-Basr ve Muktil: İnsanın nefsi, hevası, insan ve cin şeytanları ile mcadele etmesidir.

Kaffl: Keşke o, malını akabenin/sarp yokuşun kazanılması iin harcasaydı, manasındadır.

Hasan el-Basr ve Katade: Bu köprden önce, cehennemde ok zorlu bir yokuştur. Yce Allah'a itaat ederek yokuşu aşmaya bakınız.

Katade ve K'b: O, köprden önceki bir ateştir.

İbn Cerr: Ama o, sarp yokuşu aşmaya girişemedi. ayetine; kurtuluş ve hayır yolu olan yöne yrmeliydi, Değil mi?

13

13. Köle azat etmektir.

O sarp yokuşa koyulmak; zor işlere girmek, köle azat etmek ve aları doyurmak, manasınadır.

kelime anlamı; bağı özmek, kelepeyi ıkarmak, engeli ortadan kaldırma manasına gelir. insanı hrriyetine kavuşturma, köleliğini sona erdirme gibi anlamlara gelir.

Ferr: Araplar esirlerinin boyunlarını ve ellerini bağlamaları, adettendi.

el-Maverdi: Kişinin gnahlardan uzak durması, itaatleri de işlemesiyle kendisini cehennem ateşinden boynunu kurtarması kastedilmiş olabilir.

 

Köle azat etmeyle alakalı bir hadis:

     ѡ

: - : - : 6715 :

: - : - 8477 :

: - : 2496 :

: - : - : 1890 :

: - : - : 6051 :

Kim bir mmin köleyi azat ederse; onun her bir uzvuna karşılık azat edenin uzuvlarını Allah Cehennem ateşinden azat eder.

14. Veya alık gnnde yemek yedirmektir, 

 

: Sıkıntı/yorgunluk iinde alık anlamına gelir. Susuzluk iin de kullanılır.

İbn Abbs, İkrime, Mchid, Dahhk, Katde: ye alık gn anlamını vermiştir.

Hasan el-Basr: yokluk ve muhta gnlerinde ortaya ıkan yeme arzusudur.

İbrahim en-Neha: Yiyeceğin zor olduğu bir gnde diye anlam vermiştir.

Katde: Yiyecek istendiği gnde, demiştir.

Eb Ali: A geirilen gn, anlamındadır.

Rz: Kıtlık zamanında sadaka vermek nefse en ağır gelen şeydir. Bu yönyle daha fazla ecir ve mkfata vesiledir.

 

15

15. Yakınlığı olan bir yetime. 

 

: Bu kelime hem nesep ve hem de komşuluk bakımından yakın olanları ifade eder.

   

  : - - 2/303 :

: - - : 5145 :

: - : - : 1/193 :

: - : - : 1/256 :

: - : - : 892 :

: - : - : 3/387 : [ ]

: - : - : 3858 :

: - : - : 2581 :

: - : - : 1506 :

Yoksula verilen sadaka bir sadakadır. Yakın yoksula verilen sadaka ise iki sadaka yerine geer. Çnk biri verilen sadakanın kendisidir, diğeri ise sıla olduğu iindir.

 

16

16. Veya hibir şeyi olmayan yoksula. 

 

toprağa belenmek, şiddetli fakirlik ve ihtiyatan kinayedir.

İbn Abbas: Toprağa belenmiş bir miskine rastladığında: Bu adam yce Allahın buyurduğu kimsedir, demiştir.

İbn Abbas: Evi olmayan, sokağa atılmış kimsedir.

Mcahid: Toprağa karşı elbise ya da başka bir şey trnden kendisini koruyacak hibir şeyi olmayan kimsedir.

İkrime: Bor altına girmiş kimsedir.

Eb Sinan: Kötrm kalmış kimsedir.

Sad İbn Cbeyr: Kimsesi olmayan kişidir.

İbn Ebu Hatim, İbn Abbas: Toprağa bulanmış yani vatanından uzak kalmış gariban yabancı kimse demektir.

Katde ve Muktil İbn Hayyn: İhtiy sahibidir,

 

17

17. Sonra iman edenlerden, birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden ve birbirlerine merhameti öğtleyenlerden olmaktır. 

 

Akabe yani; bu zor işlere giren ...lerden iman edenlerden, birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden ve birbirlerine merhameti öğtleyenlerden olmaktır.

   

: - : 4941 :

: - : 1924 :

: - : - : 1/440 :

: - : 1/62 :

: - : -4/425 :

: - : - : 47 :

: : - 2256: :

: - : 4941 :

: - : : 4897- :

: - : -4 :

: - : - : 3522 :

: : - : 1924 :

Merhamet edenlere Rahmn da merhamet eder. Yeryzndekilere merhamet edin ki semadakiler de size merhamet etsin

 

:     

: -: 533 :

: -: 450 :

: -: 533 :

: -: 533 :

: : - 2/206 :

: -: -: 3/350 :

: - : -: 8564 :

: -: -: 3399 :

: - -: 6130 :

: -: -: 6131 :

: -: -: 274 :

-: 607 :

: -: 609 :

-: 687 :

: -: -: 234 :

: - : - : 6715 :

: - : - 8477 :

: - : 2496 :

: - : - : 1890 :

: - : - : 6051 :

Osman b. Affan: Raslullah as.ın şöyle buyurduğunu duydum: Kim Allah iin bir mescit bina ederse Allah da ona Cennette bir benzerini bina eder, dedi.

Zorlu yola koyulanlar; eğer ...iman edenlerden olmazsa btn abaları boşa gider.

İşte onlar dnyada da ahirette de amelleri boşa gidenlerdir. 9/Tevbe:69

 

ayetine göre: Onlar birbirlerine,

1. İmanın getirdiği klfetlere,

2. Klfetlere direnmeğe,

3. Haramlara dşmemeğe,

4. Farzları ifaya,

5. Çeşitli sıkıntılara sabretmeye,

6. Mahlkta karşı merhameti tavsiye ederler.

 

18

18. İşte bunlar sağdakilerdir. 

Muhammed b. Ka'b el-Kurazi: Ahirette kitapları kendilerine sağ taraflarından verilecek olanlardır.

 

19

19. Ayetlerimizi inkr edenler ise işte onlar soldakilerdir, 

 

dan kasıt; kitapları sollarından ya da arkalarından verilenlerdir.

İbn Zeyd: Bunlar Âdem as.'ın sol tarafından yaratılmışlardır.

Meymun b. Mihran Âdem as.'ın sol tarafından olanlardır.

Muhammed b. Ka'b: Ahirette kitaplarını sol taraflarından alacaklardır.

Crullh Zemahşer: Meymene/meş'eme kelimeleri, yemn/şiml kelimeleri gibi uğur veya uğursuzluğu da ierir. Kfirler bu uğursuzluk beklentisi iinde olacaklardır.

 

20

20. Cezaları, kapıları zerlerine sımsıkı kapatılmış bir ateştir. 

 

kapatılmış, kilitlenmiş demektir. Yani, suluları cehenneme atarak stn kapatacaktır. Onlar iin, değil kapı ve pencere, bir delik bile olmayacaktır.

 

Onların bulunduğu yerin kapıları kapatılmış ve zerlerine de ateş salıverilmiştir.

Ebu Hreyre, İbn Abbs, İkrime, Sad İbn Cbeyr, Mchid, Muhammed İbn K'b el-Kuraz, Atıyye el-Avf, Hasan, Katde ve Sdd nin kapatılmış anlamına geldiğini söylerler.

Dahhk: , kapısı bulunmayan alan anlamına gelir.

MuktiI: manası, O Cehennemin kapıları iyice kapanmıştır. Böylece, Cehennemliklerin kurtuluşu iin aılacak bir kapı yoktur.

 

Doğruyu en iyi bilen Allah'tır.

 

 

Şadi KUL

Emekli Din Kltr ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercmelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

01. Fahruddn Rzi, Meftihu'I Gayb,

02. Muhammed Kurtub, el-Cmi'u li Ahkmi'l-Kur'n,

03. İbn Kesr, Tefsru'l-Kurani'l-Azm,

04. Mevdud, Tefhm'ul Kur'n,

05. Sleyman Ateş, Kurn-ı Kerm Tefsiri,

06. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'n Dili,

07, Vehbe Zuhayli, Tefsr'l-Mnr,

08. Muhammed Ali es-Sbun, Safvet't-Tefsr,

09. Komisyon, Kur'an Yolu Trke Mel ve Tefsir,

10. Ebu'l Leys Semerkand, Tefsru'l Kur'n,

11. Seyid Kutub, F zillil Kurn,

12. Hseyin b. Mes'd el-Bagav, Melimu't Tenzl,

13. İbn Cerr et-Taber, Cmi'u'l Beyn an Tefsri'l-Kur'n,