TEFSİRLERDE KISA SÛRELER

 

 

087/A’L SÜRESİ

 

أوَّلُ من قدِمَ علينا من أصحابِ النبيِّ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ مُصْعَبُ بنُ عُمَيْرٍ وابنُ أمِّ مَكْتُومٍ ، فَجَعَلا يُقْرِئَانِنَا القرآنَ ، ثم جاءَ عمارٌ وبلالٌ وسعدٌ ، ثم جاءَ عمرُ بنُ الخطابِ في عشرينَ ، ثم جاء النبيُّ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ ، فمَا رأيتُ أهلَ المدينةِ فرِحُوا بشيءٍ فرحَهُمْ بهِ ، حتى رأيتُ الولائِدَ والصبيانَ يقولونَ : هذا رسولُ اللهِ قدْ جاءَ ، فمَا جاءَ حتى قرأتُ : سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى. في سورٍ مثلِهَا .

الراوي: البراء بن عازب المحدث: البخاري المصدر: صحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 4941 خلاصة حكم المحدث:  صحيح

الراوي: البراء بن عازب المحدث: النسائي - المصدر: السنن الكبرى - الصفحة أو الرقم: 11602 خلاصة حكم المحدث: الصواب عمر ليس هو عثمان

Hadisi yapıştırma kaynağı

Berâ İbn Azib: Nebî’nin ashabından bize ilk gelenler Mus'ab İbn Umeyr ile İbn Ümmü Mektûm'dur. Bu ikisi bize Kur'ân okutmaya başladılar. Sonra Ammâr, Bilâl ve Sa'd geldi. Sonra yirmi kişiyle birlikte Hattâb oğlu Ömer (Osman) geldi. Sonra da Rasûlullah geldi. Ben Medîne'lilerin bunların gelişine sevindikleri kadar hiç bir şeye sevinmediklerini gördüm. Hattâ çocukların ve küçüklerin; şu gelen Rasûlullah'tır, dediklerini görüyordum. Geldiğinde ben سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى süresiyle benzer sûreleri okuyordum.

 

 

 

لما نزلت فسبح بًاسم ربك العظيم قال رسول اللهِ صلى الله عليه وسلم اجعلوها في ركوعكم فلما نزلت سبح اسم ربك الأعلى قال اجعلوها في سجودكم

الراويعقبة بن عامر المحدثأبو داود المصدرسنن أبي داود - الصفحة أو الرقم: 869
خلاصة حكم المحدثسكت عنه -وقد قال في رسالته لأهل مكة كل ما سكت عنه فهو صالح

 الراوي: - المحدثابن القيم المصدرمختصر الصواعق المرسلة - الصفحة أو الرقم: 213 خلاصة حكم المحدثصحيح 

الراويعقبة بن عامر المحدثابن حجر العسقلاني المصدرتخريج مشكاة المصابيح - الصفحة أو الرقم: 1/398 خلاصة حكم المحدث: [حسن كما قال في المقدمة]

Hadisi yapıştırma kaynağı

 

فسبح بًاسم ربك العظيم ayeti nazil olduğunda; Rasûlullah as. onu rukularınızda yapın/okuyun, سبح اسم ربك الأعلى ayeti de nazil olduğunda; onu secdelerinizde yapın/okuyun, buyurdu.

 

 

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ

056- Vakıa:74-96, 069/Hakka:52

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى

086/A’lâ:1

 

 

كان رسول الله ، يوتر ب  سبح اسم ربك الأعلى  و  قل يا أيها الكافرون  و  قل هو الله أحد  وإذا سلم قال : سبحان الملك القدوس . ثلاث مرات يمد صوته في الثالثة ، ثم يرفع

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1752خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبي بن كعب المحدث: أبو داود المصدر: سنن أبي داود - الصفحة أو الرقم: 1423 خلاصة حكم المحدث: سكت عنه [وقد قال في رسالته لأهل مكة كل ما سكت عنه فهو صالح]

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1753خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1735خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1734خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1733خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1731خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1751خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1750خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1739خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبي بن كعب المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1729خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبي بن كعب المحدث: الألباني المصدر: صحيح أبي داود - الصفحة أو الرقم: 1423خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1741خلاصة حكم المحدث: صحيح [لغيره]

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1740خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبي بن كعب المحدث: الألباني المصدر: صحيح ابن ماجه - الصفحة أو الرقم: 969خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالله بن عباس المحدث: الألباني المصدر: صحيح ابن ماجه - الصفحة أو الرقم: 970خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1749خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالرحمن بن أبزى المحدث: الوادعي المصدر: الصحيح المسند - الصفحة أو الرقم: 912خلاصة حكم المحدث: صحيح ، رجاله رجال الصحيح

Hadisi yapıştırma kaynağı

Rasulullah vitir namazının birinci rekâtındaبح اسم ربك الأعلى  , ikincide قل يا أيها الكافرون, üçüncüde  قل هو الله أحد...

 

 

أنَّ النبيَّ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ كان إذا قرأ سَبِّحِ اسْمِ رَبِّكَ الْأَعْلَى قال سبحان ربِّيَ الأعلَى

الراويعبدالله بن عباس المحدثأبو داود المصدرسنن أبي داود - الصفحة أو الرقم: 883خلاصة حكم المحدثخولف وكيع في هذا الحديث عن ابن عباس موقوفا

الراويعبدالله بن عباس المحدثابن حجر العسقلاني المصدرنتائج الأفكار - الصفحة أو الرقم: 2/47خلاصة حكم المحدثحسن

الراويعبدالله بن عباس المحدثالسيوطي المصدرالجامع الصغير - الصفحة أو الرقم: 6775خلاصة حكم المحدثصحيح

الراويعبدالله بن عباس المحدثالسيوطي المصدرالجامع الصغير - الصفحة أو الرقم: 6775خلاصة حكم المحدثصحيح

الراويعبدالله بن عباس المحدثمحمد جار الله الصعدي المصدرالنوافح العطرة - الصفحة أو الرقم: 239 خلاصة حكم المحدثصحيح

الراويعبدالله بن عباس المحدثأحمد شاكر المصدرمسند أحمد - الصفحة أو الرقم: 3/340 خلاصة حكم المحدثإسناده صحيح

الراويعبدالله بن عباس المحدثالألباني المصدرأصل صفة الصلاة - الصفحة أو الرقم: 1/407خلاصة حكم المحدثصحيح على شرطهما

الراويقتادة بن دعامة بن قتادة المحدثالألباني المصدرأصل صفة الصلاة - الصفحة أو الرقم: 1/410 خلاصة حكم المحدثمرسل

الراويعبدالله بن عباس المحدثالألباني المصدرصحيح أبي داود - الصفحة أو الرقم: 883خلاصة حكم المحدثصحيح

الراوي: - المحدثالألباني المصدرصفة الصلاة - الصفحة أو الرقم: 105خلاصة حكم المحدثإسناده صحيح

الراويعبدالله بن عباس المحدثالألباني المصدرتخريج مشكاة المصابيح - الصفحة أو الرقم: 820خلاصة حكم المحدثصحيح لغيره

الراويعبدالله بن عباس المحدثالألباني المصدرصحيح الجامع - الصفحة أو الرقم: 4766 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراويحنبل المحدثابن حجر العسقلاني المصدرالفتوحات الربانية - الصفحة أو الرقم: 2/237خلاصة حكم المحدثحسن لكن وقع اختلاف بين رواته في رفعه ووقفه و لهذا الاختلاف ينحط عن درجة الصحيح

Hadisin yapıştırma kaynağı

Nebi as.: سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى âyetini okuyunca: En yüce Rabbimi tesbîh ederim, dermiş.

 

سورة الأعلى

بسم الله الرحمن الرحيم

سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى (1) الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى (2) وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى (3) وَالَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعَى (4) فَجَعَلَهُ غُثَاءً أَحْوَى (5) سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنسَى (6) إِلاَّ مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى (7) وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرَى (8) فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتْ الذِّكْرَى (9) سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشَى (10) وَيَتَجَنَّبُهَا الأَشْقَى (11) الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرَى (12) ثُمَّ لا يَمُوتُ فِيهَا وَلا يَحْيَا (13) قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى (14) وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى (15) بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا (16) وَالآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى (17) إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الأُولَى (18) صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى (19)

 

 

 

سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى 1

Yüce Rabbi’nin adını tesbih et.

 

سَبِّحْ tesbih et; iki şekilde olur.

1.    Söz ile tesbih; dil ile olan tenzih ve takdistir.

2.    Fiil ile tesbih; fiili yapılan namaz, hacc gibi ibadetlerdir.

 

Allah'ın güzel isimlerinden birisi de الأَعْلَى el-A'lâ ismidir.

 

Taberî: Yüce Rabbinin adını başkasına ver­mekten, tenzih et, şeklindedir.

 

Ebu Salih, İbn Abbas: Yüce Rabbinin emriyle namaz kıl. O dedi ki: Bu da; Subhane Rabbike'l-a'lâ, demek­tir.

 

Ali, İbn Abbas, İbn Ömer, İbnu'z-Zübeyir, Ebu Musa ve Abdullah b. Mesud bu sûreyi okumaya başladıklannda bu sûrenin başında böyle bir emir verildiği için bu emre uyarak; Subhâne Rabbiye'l-a'lâ derlerdi.

 

el-Hasen: سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى buyruğu; en yü­ce Rabbin için namaz kıl, demektir.

 

Razi: سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ayetiyle ilgili iki vardır:

1.    Allah'ın ismi takdis ve tenzih edilmesi emredilmiştir.

2.    Rabbini tesbih et, manasındadır.

 

Genel izahlar:

1.    Rabbinin ismini, başkasının ismiyle anma. Müşriklerin Yemâme'nin Rahmân’ı ifadesi gibi.

2.    Allah'ın güzel isimlerinden birisi de الأَعْلَى el-A'lâ ismidir. Yücelik, hâkimiyet, güçlü-kuvvetli oluş manasında tefsir edilmiştir.

3.    Yüce Allah’ın ismi alelâde değil de huşu-ta'zîm ve güzel bir üslup ile ifade edilmelidir.

4.    سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى emriyle Allah'ı güzelce anmalı, müşriklerin yaptığı gibi Allah ıslık çalarak, el çırparak anılmaz.

5.    Allah, en üstünleştirilenlerden daha yücedir. Allah’ın kibriyası ve azameti her şeyden yücedir.

6.    الأَعْلَى ifadesi Allah’ın her türlü noksanlıktan münezzeh olduğunu ifade eder.

سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى /Yüce Rabbi’nin adını tesbih et, ayetinde dikkatlere sunulan önemli bir husus; Rabb ismidir. Terbiye eden anlamındadır. Terbiye; ruh, kalıtım, akıl, zekâ, duygu, heyecan, vücut... gibi hususlarda şekillendirmedir.

 

 الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى 2

(İşte o senin Rabb’in) ki yaratan ve düzene koyandır.

 

 

Senin Rabb’in, mahlûkatı yarattı ve bütün yaratıkları güzel özelliklerle donattı. Canlıların DNA’larına kendi türlerinin özelliklerini yerleştirdi.

ez-Zeccâc: فَسَوَّىboyunu-posunu düzeltti, demektir.

İbn Abbas: Yarattığı şeyleri güzel yarattı,

ed-Dahhak: فَسَوَّى Adem'i yarattı ve onun yaratılışını düzenli kıldı.

 

Âdemoğlunun yaratılışı:

1.    Vücut yapısı:

ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماً ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ

Sonra bu nutfeyi alaka hâline getirdik. Alakayı da mudga yaptık. Bu mudga da kemiklere dönüştürdük ve bu kemiklere de et giydirdik. Nihayet onu bambaşka bir yaratık olarak ortaya çıkardık. Yaratanların en güzeli olan Allah’ın şânı ne yücedir! 23/Mü'minun:14 buyurmuştur.

2.    İnanç, kültür, vicdan... gibi hususlara muhatap oluşu.

3.    Eğitim-öğretimle yapılandırmaya müsait oluşu: Her canlı, aslında tek bir çeşit işe kabiliyetlidir. Diğer işlere ise pek müsait değildir. Ama insana gelince, Yüce Allah onu, muhtelif alet ve vasıta ile bütün canlıların yapabileceği tüm fiilleri yapabilecek bir biçimde yaratmıştır.

4.    Kalıtım yoluyla gelen yapısı,

5.    Psikolojik yapısı...

 

Yüce Rabb’imizin الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى ayeti bize; bütün kâinatın düzenli yaratılışını göz önüne getirmektedir

 

وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى 3

Güç veren ve yol gösteren,

 

Ata: Herbir canlıya kendisine uygun olanı takdir edip yarattı ve ona iletti.

Mücâhid: İnsanoğluna mutluluk ve mutsuzluk yolunu, hayvanlara da yayılım yerlerini gösterdi.

İbn Abbas, es-Süddî, Mukatil ve el-Kelbî: فَهَدَى; O yarattıklarına er­keğin dişiye nasıl ulaşacağını öğretti.

Süddî: Cenînin ana rahminde ne kadar kalacağını takdir etti. Sonra da o cenine, ana rahminden çıkma yolunu gösterdi, manasını vermiştir.

Ferrâ: وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى, Takdir etti ve hidayete erdirdi, saptırdı... şeklinde olduğunu; iki şeyden birisini lafzen zikretmekle yetindiğini söylemiştir.

Katâde: Ayetteki فَهَدَى’ya; Allah, hiç bir kulunu günah ve dalâlete zorlamamış; kulu için bunlara razı olmamış; kuluna bunları emretmemiştir. Fakat sizin için, kendisine taatta bulunmasına razı olmuş, size taatı emretmiş ve sizi, günah olan şeylerden nehyetmiştir, manasını vermiştir.

Ferrâ ve Katâde şu ayetleri hatırlatmaktadır: Nefis ve onu tesviye edip de, ona fücurunu ve takvasını ilham edene yemin olsun... 91/Şems:7-8

 

وَالَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعَى 4

Otlağı yeşerten,

 

الْمَرْعَى, yeryüzünde biten bitkiler, meyveler, ekinler ve otlardır.

İbn Abbas: الْمَرْعَى yeşil otlar manasına gelir.

Ebu Ubeyde: Yanmasından ve eskiliğinden dolayı onu siyaha dönüştürmüştür. Nemli olan bir şey kurudu mu siyahlaşır, kararır.

 

 

فَجَعَلَهُ غُثَاءً أَحْوَى 5

Sonra onu kapkara çöpe döndüren odur.

 

İbn Abbâs, Mücâhid, Katâde ve İbn Zeyd: غُثَاءً değişik kuru bir ot, derler.

أَحْوَى kelimesi siyah-kara manasınadır.

Ferrâ ve Ebû Ubeyde: أَحْوَى nın, alabildiğine yeşil oluşundan dolayı çok siyah gözükmesidir.

Elmalı: غُثَاءً أَحْوَى/Karamsı bir sel kütüğü: Yüce Allah bu yerküre üzerinde ne otlaklar, ne bitkiler, ne ormanlar çıkarmış, sonra da onları ziftli, katranlı kapkara bitki artığı, bir çöp yığınına çevirmiştir. Bütün bunlar onun yaratması, düzene koyması, takdir edip bir halden başka bir hale çevirmesi ile Rab'lığının eseridir, der. Ayrıca, غُثَاءً أَحْوَى ifadesinin yer altı kömürlerine işaret edildiğini tefsirinde uzun uzun anlatmaktadır.

 

سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنسَى 6

Sana Kur’ân’ı okutacağız, sen unutmayacaksın.

 

 

Katâde: Rasûlullah as. Allah'ın dilediğinden başka hiç bir şeyi unutmazdı.

سَنُقْرِئُكَ

Vâhidî: Biz seni, Kur'ân'ı okuyan, artık okuduğunu unutmayan bir okuyucu kılacağız, demektir.

el-Ferrâ: Allah'ın dilediği müstesna ve esasen O, senin herhangi bir şeyi unutmanı dilememiştir.

 

Mücâhid, Mukâtil ve Kelbî: Rasûlullah kendisine ayetler vahyedilirken, unuturum endişesiyle, dilini hareket ettiriyor. Cebrail, vahyin sonuna gelmeden, unuturum endişesiyle, hemen baştan okumaya başlıyordu. İşte bu sebeple yüce Allah سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنسَى ile Biz sana, onu ezberletinceye kadar, sana öğreteceğiz, demektir.

 

Bu ayetin bir benzeri de 20/Taha:114 ayetidir.

 

Okutma ve öğretme nasıl olabilir:

1.    Cebrail as., Kur'ân'ı sana, bir daha unutamayacağın şekilde, sen ezberleyinceye tekrar tekrar okuyacaktır.

2.    Biz, senin kalbini ve zihnini, bir dinlemekle unutmayacağın şekle getireceğiz.

 

Rasûlullah as. ümmî bir adamdı. Derken bu Kur’ân’ı, herhangi bir eğitim-öğretim görmeksizin, tekrarlamaksızın ve yazmaksızın, ezberlemesi, harikulade bir şeydir. Dolayısıyla da bir mucizedir.

 

Ayetin bu ifadesi:

İhbârî olursa; Allah'ın, Rasûlullah’a,: Seni unutmayacak bir hale getireceğim, müjdesini vermektedir.

İnşâî olursa; olumsuz emir manasına gelir.  Allah, Rasûlullah’a,: Unutma!.. Yani unutmana sebep olan şeylerden sakın, diye emredilmiştir.

 

إِلاَّ مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى 7

Allah unutturmuş olursa başka; o açığı da bilir, gizli olanı da.

 

Kelbî: Rasûlullah’a, bu ayet nazil olduktan sonra, artık hiçbir şey unutmamıştır, der.

 

Ferrâ: Yüce Allah, Muhammed as.'ın, Kur'ân'dan herhangi bir şeyi unutmamasını dilemiştir. Fakat Allah’ın unutturmayı istemesi halinde buna kadir olduğunu anlatmaktır.

 

Zeccâc: إِلاَّ مَا شَاءَ اللَّهُ/Allah’ın onun unutmasını dilemesi müstesnadır. Çünkü o unutur, daha sonra hatırlayabilir.

 

Mukâtil: Bu unutturma işi ile yüce Allah’ın  Herhangi bir ayeti nesheder veya onu unutturursak, ondan daha hayırlısını getiririz 2/Bakara:106 ayetinde ifade buyurduğu gibi, nesh manası kastedilmiştir.

 

إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى âyetteki bu istisna, azlık ifade eder. Aşağıdaki hadis bunu göstermektedir:

أنَّ رسولَ اللهِ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ انصرفَ من اثنتيْنِ، فقال له ذو اليديْنِ أَقَصُرَتْ الصلاةُ أم نسيتَ يا رسولَ اللهِ ؟ فقال رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ: أَصَدَقَ ذو اليديْنِ . فقال الناسُ: نعم، فقام رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ، فصلَّى اثنتيْنِ أُخريَيْنِ ، ثم سلَّمَ، ثم كَبَّرَ، فسجدَ مثلَ سجودِهِ أو أَطْوَلَ .

الراويأبو هريرة المحدثالبخاري المصدرصحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 714 خلاصة حكم المحدث: [صحيح]

الراوي: عمران بن الحصين المحدث: مسلم المصدر: صحيح مسلم - الصفحة أو الرقم: 574 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبو هريرة المحدث: مسلم المصدر: صحيح مسلم - الصفحة أو الرقم: 573 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبو هريرة المحدث: الإمام الشافعي المصدر: اختلاف الحديث - الصفحة أو الرقم: 10/225 خلاصة حكم المحدث: ثابت

الراوي: أبو هريرة المحدث: الإمام الشافعي المصدر: اختلاف الحديث - الصفحة أو الرقم: 10/225 خلاصة حكم المحدث: ثابت

الراوي: عبدالله بن مسعود المحدث: البخاري المصدر: صحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 6671 خلاصة حكم المحدث: [صحيح]

الراوي: أبو هريرة المحدث: البخاري المصدر: صحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 7250 خلاصة حكم المحدث: [صحيح]

الراوي: أبو هريرة المحدث: البخاري المصدر: صحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 1228 خلاصة حكم المحدث: [صحيح]

الراوي: أبو هريرة المحدث: البخاري المصدر: صحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 1229 خلاصة حكم المحدث: [صحيح]

الراوي: أبو هريرة المحدث: مسلم المصدر: صحيح مسلم - الصفحة أو الرقم: 573 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عمران بن الحصين المحدث: أبو داود المصدر: سنن أبي داود - الصفحة أو الرقم: 1018 خلاصة حكم المحدث: سكت عنه [وقد قال في رسالته لأهل مكة كل ما سكت عنه فهو صالح]

الراوي: أبو هريرة المحدث: ابن حزم المصدر: المحلى - الصفحة أو الرقم: 4/5 خلاصة حكم المحدث: احتج به ، وقال في المقدمة: (لم نحتج إلا بخبر صحيح من رواية الثقات مسند)

الراوي: ذو اليدين السلمي المحدث: ابن عبدالبر المصدر: التمهيد - الصفحة أو الرقم: 1/367 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبو هريرة المحدث: الألباني المصدر: صحيح الترمذي - الصفحة أو الرقم: 399 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبو هريرة المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1225 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبو هريرة المحدث: الألباني المصدر: صحيح النسائي - الصفحة أو الرقم: 1224 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عمران بن الحصين المحدث: الألباني المصدر: صحيح ابن ماجه - الصفحة أو الرقم: 1009 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: أبو هريرة المحدث: الألباني المصدر: صحيح ابن ماجه - الصفحة أو الرقم: 1008 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عمران بن الحصين المحدث: الألباني المصدر: صحيح أبي داود - الصفحة أو الرقم: 1018 خلاصة حكم المحدث: صحيح

الراوي: عبدالله بن عمر المحدث: الوادعي المصدر: الصحيح المسند - الصفحة أو الرقم: 754 خلاصة حكم المحدث: صحيح على شرط الشيخين

Hadisin yapıştırma kaynağı

 

وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرَى 8

Seni en kolaya kolayca ulaştıracağız

 

 

Yüsrâ: En kolay olan, insanı kolaya götüren hayırlı amellerdir.

İbn Mes'ûd: يُسْرَى cennet demektir. Yani seni, cennete götürecek amellere muvaffak kılacağız, manasınadır.

 

 

فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتْ الذِّكْرَى 9

Öyleyse bilgi ver, o bilgi bir işe yararsa!

 

 

Ama öğüdün tekrar tekrar yapılmasına gelince, bu ancak, bir netice alınacağına kanaat getirildiği zaman vacip olur. İşte bu sebepten dolayı, Yüce Allah, ayetteki öğüdü, fayda vermek şartına bağlanmıştır.

 

el-Hasen: Bu, mü'minler için bir öğüt, kâfirlere karşı da bir delildir.

İbn Abbâs: Senin verdiğin öğüt benim dostlarıma fayda ve­rir, düşmanlarıma ise fayda vermez.

el-Cürcânî: Fayda vermeyecek olsa dahi hatırlatmak, öğüt vermek vaciptir. Buyruk: İster fayda versin, ister vermesin, sen öğüt ver, demektir. İster vermesin kısmı hazfedilmiştir.

 

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلاَّ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

Öyle ise bizim zikrimizden yüz çeviren ve dünya hayatından başka bir şey istemeyen kimselerden yüz çevir. 53/Necm:29

 

سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشَى 10

Kendine çekidüzen veren o bilgiden yararlanacaktır.

 

 

İnsanlar, ahiret inancı hususunda üç kısımdır:

1.   Ahirete kesin inananlar.

2.   Olabileceğini kabul eden müteredditler.

3.   Ahireti inkâr edenler.

 

İlk iki kısım için, böyle bir haşyet hasıl olabilir. Ama üçüncü kısmı teşkil edenlere gelince, onlar için ne bir haşyet ne de bir korku söz konusudur.

 

İbn Abbas: Bu âyet; İbn Um Mektûm hakkında inmiştir.

el-verdî: Allah'a kavuşacağını uman kim­seler de öğüt alabilir.

 

وَيَتَجَنَّبُهَا الأَشْقَى 11

En şâkî ise ondan kaçınır.

 

 

Şâkî olan kişilere öğüt fayda verebilir de vermeye bilir de. Ama şakilikten sınır tanımayan الأَشْقَى yani en şâkî olanlar öğüte yaklaşmaz ve ondan kaçarlar. Bunlar çok inatçıdırlar.

 

الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرَى 12

En büyük ateşe girip kızaracak olan odur.

 

 

Yahya b. Sellâm, Hasan el-Basrî: En büyük ateş cehennem ateşi; en küçük ateş ise dünya ateşidir...

En şâkî olanlar öğüte yaklaşmaz ve ondan kaçarlar. Ahirette de gidecekleri yer Cehennem’dir

el-Ferrâ: Bunlar ateş ta­bakalarının en altında olacaklar.

 

ثُمَّ لا يَمُوتُ فِيهَا وَلا يَحْيَا 13

Sonra orada ne ölecek, ne de hayat sürecektir.

 

 

Onların ölümlerine hükmedilmez ki, ölüversinler; onlardan azapları hafifletilmez de... 35/Fatır:36

 

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى 14

Kendini tezkiye eden, umduğuna kavuşacaktır.

 

 

Yüce Allah, şirk pisliklerinden temizlenenler ve arınanlar için söz konusu olan va'dini getirmiştir. Tezkiyenin en mükemmeli; kalbi küfür zulmetlerinden tezkiyedir.

 

Zeccâc: تَزَكَّى kelimesinin manası, takvasını artıranlar şeklindedir.

El-Hasen ve er-Rabi': مَنْ تَزَكَّى ifadesi, ameli tertemiz ve artıp duran kimsedir.

Katade: مَنْ تَزَكَّى ameliyle iyice temizlenen sâlih kimselerdir..

İbn Cüreyc ben Ata’ya: قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى buy­ruğu fıtır sadakası için midir? diye sordum. O: Bu buyruk bütün sadakalar hak­kındadır, dedi.

 ed-Dahhak: Âyet, Ebu Bekr hakkında inmiştir.

 

 

وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى 15

 O, Rabbinin adını aklından çıkarmayan ve ona kulluk eden kişidir.

  

 

İbn Cerîr Taberî ve İbn Abbâs: Buradaki namazdan maksat beş vakit namazdır. 

ed-Dahhak: Namaza giderken yolda Rabbinin adını anarak bay­ram namazını kılmak suretiyle namaz kılan, demektir.

İbn Abbas: Kıyamet gününü ve Rabbinin huzurunda duracağını hatırlayıp da, O'nun rızası için namaz kılan, dedi.

İkrime, Ebu'l-Âliye, İbn Sîrîn ve İbn Ömer: قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى ayetine; Bayram namazına gitmeden önce tasaddukta bulunarak fıtır sadakasını verirse, وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى ifadesine de; Bundan sonra da, kim imamla beraber bayram namazını kılarsa... manasını vermişlerdir.

Sa'lebî: Bu sûre ittifakla Mekkî’dir. Mekke döneminde ne bayram, ne de fıtır sadakası vardır.

Mukatil: قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى ifadesine; malından tasaddukta bulunup, namazında da Rabbini birleyen ve O'nun rızası için namaz kılan... manasını vermiştir.

İbn Abbas: وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى ifâdesine; Bayram namazına giderken yolda tekbir alan ve bayram namazını kılan... manasını vermiştir.

Fakihler; iftitah tekbirinin farz olması hususunda, bu ayeti delil getirirler. Ebû Hanife de iftitah tekbirinin namazdan olmadığı konusunda bu ayeti delil getirmiştir.

 

بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا 16

Hayır, siz yaşadığınız şu hayatı tercih ediyorsunuz.

 

İbn Mesud بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا âyetini okumuş ve şöyle demiştir: Dünya hayatını âhirete niçin tercih etliğimizi biliyor musunuz? Çünkü dünya önümüze geldi ve hoş ve güzel görünümlü yiyecekleri, içecekleri, lezzetleri ve göz alı­cı nesneleri bize acilen verildi. Ahiret ise bi­zim için gayb kılındı. Biz de acil olanı aldık ve sonradan gelecek olanı bı­raktık.

 

وَالآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى 17

Oysa ilerisindeki hayat daha hayırlı ve süreklidir.

 

إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الأُولَى 19

Bunlar önceki sayfalarda da vardır.

 

هَذَا / bu neye işaret eder?

1.  Bazıları: Tevhid, nübüvvet, tehdid/vaîd, mükâfat/va'd diğer sahifelerde de vardır.

2.  Bazıları: Hayır, bu ifade ile işaret edilen şey, yüce Allah’ın قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى ifadesinden başlayıp, وَالآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى ifadesine kadar geçen kısımdır.

 

صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى 19

 

İbrahim’in ve Musa’nın sayfalarında.

 

 

 

İster suhufla alakalı, isterse nebi ve resullerin sayısı ile alakalı yeterli bilgi yok denecek kadar azdır. Eldeki bilgiler de pek sağlıklı değildir. Bu bilgiler Ebu Zer ve Ebu Ümâme’ye dayandırılmaktadır. Bu hadisleri derleyen muhaddisler bile güvenilir olmadığını ifade etmişlerdir.

 

Yüz suhuf ile ilgili hadis metinlerinin kaynağı

Resul ve nebi sayısı ile ilgili hadis metinlerinin kaynağı

 

 

 

Allah en iyi bilendir.

 

 

Şadi KUL

Emekli Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni

www.diniyol.com

 

Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercümelerinden derlenerek hazırlanmıştır.

01.  Fahruddîn RâziMefâtihu'I Gayb,

02.  Muhammed Kurtubî, el-Câmi'u li Ahkâmi'l-Kur'ân,

03.  İbn KesîrTefsîru'l-Kur’ani'l-Azîm,

04.  MevdudîTefhîm'ul Kur'ân,

05.  Süleyman Ateş, Kur’ân-ı Kerîm Tefsiri,

06.  Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'ân Dili,

07,  Vehbe ZuhayliTefsîrü'l-Münîr,

08.  Muhammed Ali es-SâbunîSafvetü't-Tefâsîr,

09.  Komisyon, Kur'an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir,

10  Ebu'l Leys SemerkandîTefsîru'l Kur'ân,

11. Seyid Kutub zilâli’l Kur’ân,

12. Hüseyin b. Mes'ûd el-BagavîMeâlimu't Tenzîl,

13. İbn Cerîr et-TaberîCâmi'u'l Beyân an Tefsîri'l-Kur'ân,