74- سورة المدثر

بسم الله الرحمن الرحيم

يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ (1) قُمْ فَأَنذِرْ (2) وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ (3) وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ (4) وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ (5) وَلا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ (6) وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ (7) فَإِذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ (8) فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ (9) عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ (10) ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً (11) وَجَعَلْتُ لَهُ مَالاً مَمْدُوداً (12) وَبَنِينَ شُهُوداً (13) وَمَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِيداً (14) ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ (15) كَلاَّ إِنَّهُ كَانَ لآيَاتِنَا عَنِيداً (16) سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً (17) إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ (18) فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ (19) ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ (20) ثُمَّ نَظَرَ (21) ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ (22) ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ (23) فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ (24) إِنْ هَذَا إِلاَّ قَوْلُ الْبَشَرِ (25) سَأُصْلِيهِ سَقَرَ (26) وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ (27) لا تُبْقِي وَلا تَذَرُ (28) لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ (29) عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ (30) وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلاَّ مَلائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلاَّ فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَاناً وَلا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلاً كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلاَّ هُوَ وَمَا هِيَ إِلاَّ ذِكْرَى لِلْبَشَرِ (31) كَلاَّ وَالْقَمَرِ (32) وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ (33) وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ (34) إِنَّهَا لإٍحْدَى الْكُبَرِ (35) نَذِيراً لِلْبَشَرِ (36) لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ (37) كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ (38) إِلاَّ أَصْحَابَ الْيَمِينِ (39) فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ (40) عَنْ الْمُجْرِمِينَ (41) مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ (42) قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ (43) وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ (44) وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ (45) وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ (46) حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ (47) فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ (48) فَمَا لَهُمْ عَنْ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ (49) كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ (50) فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ (51) بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفاً مُنَشَّرَةً (52) كَلاَّ بَلْ لا يَخَافُونَ الآخِرَةَ (53) كَلاَّ إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ (54) فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ (55) وَمَا يَذْكُرُونَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ (56)

 

İbn Atiye: Bu surenin tamamı Mekkî'dir.

Mukâtil: Bu surenin sadece 30. ayeti Medenî, geriye kalanı Mekkî'dir.

Mukâtil: Bu surenin çoğu ayetleri Velid b. Muğire hakkında nazil olmuştur.

Câbir bin Zeyd: Müddessir Suresi Müzzemmil Sûresi'nden sonra inmiştir.

İbn Abbâs: Müddesir Suresi Müzzemmil'den sonra inmiş ve Kur'an'daki sıralama da ona göre yapılmıştır.

 

قال البخاري : حدثنا يحيى ، حدثنا وَكِيع ، عن علي بن المبارك ، عن يحيى بن أبي كثير قال : سألت أبا سلمة بن عبد الرحمن عن أول ما نزل من القرآن ، قال : يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قلت : يقولون : اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ؟ فقال أبو سلمة : سألت جابر بن عبد الله عن ذلك ، وقلتُ له مثل ما قلتَ لي ، فقال جابر: لا أحدثك إلا ما حدثنا رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "جاورت بحرَاء ، فلما قضيت جواري هبطتُ فنُوديت فنظرت عن يميني فلم أر شيئًا ، ونظرت عن شمالي فلم أر شيئًا ، ونظرت أمامي فلم أر شيئًا ، ونظرت خلفي فلم أر شيئًا. فرفعت رأسي فرأيت شيئًا ، فأتيت خديجة فقلت : دثروني. وصبوا علي ماء باردا. قال : فدثروني وصبوا علي ماء باردا قال : فنزلت يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ (4)

 

هكذا ساقه من هذا الوجه. وقد رواه مسلم (5) من طريق عُقَيل ، عن ابن شهاب ، عن أبي سلمة قال : أخبرني جابر بن عبد الله : أنه سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يحدث عن فترة الوحي : "فبينا أنا أمشي إذ سمعت صوتًا من السماء ، فرفعت بصري قبَلَ السماء ، فإذا الملك الذي جاءني بحراء قاعد على كرسي بين السماء والأرض ، فَجَثَثْتُ (6) منه حتى هَوَيتُ إلى الأرض ، فجئت إلى أهلي ، فقلت : زملوني زملوني. فزملوني ، فأنزل الله { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ } إلى : { فَاهْجُرْ }

 

1 - سألتُ أبا سلَمَةَ بنَ عبدِ الرحمنِ ، عن أولِّ ما نَزَلَ من القرآنِ ، قالَ : { يَا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ} . قلتُ : يقولونَ : {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ } . فقالَ أبو سلمةَ : سألتُ جابرَ بنَ عبدِ اللهِ رضيَ اللهُ عنهمَا عن ذلكَ ، وقلتُ لهُ مثلَ الذي قلتُ ، فقالَ جابرٌ : لا أُحَدِّثُكَ إلا مَا حدَّثَنَا رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ ، قالَ : ( جاورتُ بحراءَ ، فلمَّا قضَيْتُ جِوَاري هَبَطْتُ ، فَنُودِيتُ ، فَنَظَرتُ عن يمينِي فلمْ أرَ شيئًا ، ونظرتُ عن شمالي فلمْ أرَ شيئًا ، ونظرتُ أمامِي فلمْ أرَ شيئًا ، ونظرتُ خلفِي فلمْ أرَ شيئًا ، فرفعْتُ رأسِي فرأيتُ شيئًا ، فأَتَيْتُ خديجةَ فقلتُ : دثِّرونِي ، وصُبُّوا عليَّ ماءً باردًا ، قالَ : فدَثَّرونِي وصَبُّوا عليَّ ماءً باردًا ، قالَ : فنزلَتْ : { يَا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ } ) .

الراوي: جابر بن عبدالله المحدث: البخاري      - المصدر: صحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 4922

خلاصة حكم المحدث: [صحيح]

 

2 - سألتُ أبَا سلَمَةَ : أيُّ القرآنِ أُنْزِلَ أوَّلُ ؟ فقالَ : { يَا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ } . فقلتُ : أنْبِئْتُ أنَّهُ : { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ } . فقالَ أبو سلمةَ : سألتُ جابرَ بنَ عبدِ اللهِ : أيُّ القرآنِ أنْزِلَ أوَّلُ ؟ فقالَ : {يَا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ } . فقلتُ : أنْبِئْتُ أنَّهُ : { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ} . فقالَ : لا أخْبِرُكَ إلا بمَا قالَ رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ ، قالَ رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليهِ وسلَّمَ : ( جَاوَرْتُ في حِراءَ ، فلمَّا قضَيتُ جِوارِي هَبَطْتُ ، فاسْتَبْطَنْتُ الوادِيَ ، فَنُودِيتُ ، فَنَظَرْتُ أمَامِي وخَلْفِي ، وعن يمِينِي وعن شِمَالي ، فإذَا هوَ جالسٌ على عرْشٍ بينَ السماءِ والأرضِ ، فَأَتَيْتُ خدِيجَةَ فقلتُ : دَثِّرُونِي وصبُّوا عليَّ ماءً بارِدًا ، وأُنْزِلَ عليَّ : { يَا أَيُّهَا المُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ} ) .

الراوي: جابر بن عبدالله المحدث: البخاري      - المصدر: صحيح البخاري - الصفحة أو الرقم: 4924

خلاصة حكم المحدث: [صحيح]

 

3 - سأَلْتُ أبا سلَمةَ: أيُّ القرآنِ أُنزِل أوَّلُ ؟ قال: {يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ} [المدثر: 1] قُلْتُ: إنِّي نُبِّئْتُ أنَّ أوَّلَ سورةٍ أُنزِلت مِن القرآنِ: {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ} [العلق: 1] قال أبو سلَمةَ: سأَلْتَ جابرَ بنَ عبدِ اللهِ: أيُّ القُرآنِ أُنزِل أوَّلُ ؟ قال: {يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ} [المدثر: 1] فقُلْتُ له: إنِّي نُبِّئْتُ أنَّ أوَّلَ سورةٍ نزَلت مِن القرآنِ: {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ} [العلق: 1] قال جابرٌ: لا أُحدِّثُك إلَّا ما حدَّثنا رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم قال: جاوَرْتُ في حراءٍ فلمَّا قضَيْتُ جِواري نزَلْتُ فاستبطَنْتُ الواديَ فنوديتُ فنظَرْتُ أمامي وخلفي وعن يميني وعن شِمالي فلم أرَ شيئًا فنوديتُ فنظَرْتُ فوقي فإذا أنا به قاعدٌ على عرشٍ بينَ السَّماءِ والأرضِ فجُئِثْتُ منه فانطلَقْتُ إلى خديجةَ فقُلْتُ دثِّروني دثِّروني وصُبُّوا علَيَّ ماءً باردًا فأُنزِلت علَيَّ {يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ} [المدثر: 1 - 3]

الراوي: جابر بن عبدالله المحدث: ابن حبان- المصدر: صحيح ابن حبان - الصفحة أو الرقم: 35

خلاصة حكم المحدث: أخرجه في صحيحه

 

 

Yahya bin Ebi Kesir şöyle rivayet etmişlerdir: Ebu Seleme'den Kur'an'ın ilk inen kısmını sordum, bana: Müddessir Suresi'dir, de­di. Ben de: İlk inen surenin Alak Suresi olduğunu söylüyorlar, deyince Ebu Seleme: Ben, Cabir bin Abdullah'a bu durumu sordum ve senin şu anda bana söylediklerini de kendisine söyledim, Cabir: Hayır, bu yanlıştır. Ben sana sadece Rasûlulllah'tan dinlediğimi ylüyorum, diyerek Rasulullah'tan şunu rivayet etti: Hira'da komşuluk yapıyordum. Orada bir zaman için duruyordum. Zamanım bittikten sonra dağdan indim. Bir ses duydum.  Sağıma-soluma, önüme-arkama baktım kimseyi göremedim. Başımı gö­ğe kaldırıp baktığımda, Hira'da bana gelen Cebrail'i yer ile gök arasında bir kürsi üzerinde oturmuş olarak gördüm. Korkudan dizüstü çöktüm. Evime döndüm: Beni örtün, beni örtün, dedim. İşte o zaman yüce Allah Müddessir Suresi'nin 1'den 7'ye kadar olan ayetlerini indirdi.

Ahmed, Buhari, Müslim ve Tirmizi

 

يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ 1

1.   Ey örtünüp bürünen.

الْمُدَّثِّرُ/Müddessir kelimesinin aslı الْمُتدثِّرُ /mütedessir'dir. İdğam edilerek kısaltılmıştır. Her ikisi de aynı anlama gelmektedir.

 

Müddessir: Elbisesine bürünmüş, el­bisesiyle örtmüş, uyumak veya ısınmak için elbisesine bürünen… anlamlarına gelmektedir.

 

Abdullah b. Abbas ve Katade: Ey elbisesine bürünüp uyuyan Nebî!..

İkrime: Ey nübüvvet ile görevlendirilen ve ona bürünen Nebi!..

 

قُمْ فَأَنذِرْ2 

2.   Kalk da uyar.

 

أَنذِرْ/ uyar'dan maksat:

1.  Mekkelileri şirk yolunda gitmemeleri ve Tevhîd'e yönelmeleri için uyar.

2.  Nübüvvet aynı zamanda bir nezîrlik/uyarıcılıktır. Onun için kalk Nübüvvetin gereğini yerine getir.

3.  Kalk namaz kıl ve namazın kılınması hususunda insanları uyar.

4.    فَ/şart fa'sı olursa anlam; Kalk her şeye rağmen uyarılarını yap, olur. 

 

 Ferrâ: Ayetin anlamı; kalk namaz kıl ve namazı emret, demektir.

 

Kuşeyrî: Denildiğine göre Mekke kâfirlerinin: Sen si­hirbazsın, şeklindeki sözleri ona ulaşmıştı. Bundan dolayı oldukça kederlen­di ve ateşi yükseldi, Elbiselerine sıkı sıkı büründü. Yüce Allah, kendisine: Kalk ve uyar diye emir verdi. Yani onların sözleri üzerinde düşünme, on­lara risaleti tebliğ et.

 

Şöyle de denilmiştir: Ebu Leheb, Ebu Süfyan, Velid b. Muğire, en-Nadr b. el-Haris, Umeyye b. Halef, el-Âs b. Vail ve Mut'im b. Adiy bir araya gele­rek şöyle dediler: Arapların çeşitli kafileleri hac günlerinde bir araya gelmiş bulunuyor. Onlar ise Muhammed hakkında soru sormaktadırlar. Siz ise ona dair farklı haberler vermektesiniz. Kiminiz mecnun, diğeri kâhin, bir başka­sı şairdir, diyor. Araplar ise bunların hepsinin tek bir kişide bir arada olma­yacağını bilirler. O bakımdan siz Muhammed'e üzerinde ittifak edeceğiniz bir ismi veriniz. Araplar da onu o isimle adlandırsın. Aralarından bir kişi kalkıp; O bir şairdir dedi. Velid dedi ki: Ben İbnu'l-Abras'ın, Umeyye b. Ebi's-Salt'ın şiirlerini dinledim, fakat Muhammed'in sözleri bunlardan birisinin sözüne benzemiyor. Bu sefer: O bir kâhindir, dediler. Yine şöyle dedi: Kâ­hin bazan doğru söyler, bazan yalan söyler. Hâlbuki Muhammed asla yalan söylemiş değildir. Bir başkası kalkarak: O bir delidir, dedi. el-Velîd de şöy­le dedi: Deli insanları boğar fakat Muhammed kimseyi boğmadı. Daha son­ra Velid evine gitti. Orada bulunanlar: Velid b. Muğire dininden döndü, dediler. Ebu Cehil onun yanına giderek: Sana ne oluyor, ey Abdi Şems'in babası. İşte Kureyşliler sana vermek üzere bir şeyler topluyor. Se­nin muhtaç olduğunu ve bunun için dininden döndüğünü kabul ediyor, el-Velîd dedi ki: Benim böyle bir şeye ihtiyacım yok, fakat ben Muhammed hak­kında düşündüm ve sihirbaz ne yapar, diye sordum. Baba ile oğlunu, kar­deş kardeşini, kadın ile kocasının arasını ayırır denildi. O bakımdan ben de: O bir sihirbazdır dedim. Bu söz insanlar arasında yayıldı ve: Muhammed bir sihirbazdır, diye bağırmaya başladılar. Rasûlullah as. evine üzüntü ile ge­ri döndü ve bir kadife ile örtündü. Ey örtünüp bürünen buyruğu indi.

 

Mekke müşriklerinin Rasulullah'a karşı tutumları:

Kınama, korkutma ve anlatım tarzındadır.  

 

وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ 3

3.    Rabbini yücelt.

وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ/ rabbini büyükle:

1.  Seni yaratan, şekillendiren, nimetlendiren, verdiği sağlık ve mutluluğu devam ettiren efendini üstün özelliklerle an. Noksan sıfatlardan tenzih et. Putçu düşüncelerin üzerine çıkart. O'nun dışındaki ilâhları, eş ve ortakları reddet

2.  Namaza tekbîrle başla, demektir. Tekbîr namazın her tarafına yayılmış durumdadır.

3.  Tekbîrleme; İslamî şiarlardan biridir. Ebu Süfyan: Hubel yücesin, dedi. Rasulullah ona cevap olarak: الله اكير/Allahu ekber/Allâh daha büyüktür, deyiniz buyurdu. Müşrikler ilahlarına kurban keserlerdi. Ama İslâm'da  kurban kesilirken yüksek sesle tekbir getirilir.

4.  Kuşeyrî: وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ  ayeti nâzil olunca Rasûlullah ayağa kalkıp: الله اكير/Allahu ekber, dedi. Bunun üzerine de Hatice de tekbir getirdi.

 

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ4 

4. Elbiselerini temizle.

 

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ/elbiseni temizle'nin anlamı:

1.  Elbiselerini temizle: Mücahid ve İbn Zeyd: Amelini tertemiz et.

 

2.  Elbiselerini temizle: Katade: sözünü yerine getir.

 

3.  Elbiselerini temizle: Abdullah b. Abbas: Güzel amel işle, davanışlarını düzelt.

 

4.  Elbiselerini temizle: İkrime, Katade, İbrahim en-Nehai, Sevrî, Şa'bî, Atâ: Günah işleme, ihanette bulunma.

 

5.  Elbiselerini temizle: İbn Sîrin ve İbn Zeyd: Sen temiz elbise ile namaz kıl.

 

6.  Elbiselerini temizle: İbn Zeyd ve İbn Cerir Taberî: Kendini ve elbiseni temiz tut.

 

7.  Elbiselerini temizle: Mücahid, İkrime, Katade, Zühri ve İbn-i Zeyd: Putlara ibadet etme, hizmette de bulunma.

 

8.  Elbiselerini temizle: Hasen Basri: Ahlakını güzelleştir.

 

9.  Elbiselerini temizle: Said b. Cubeyr: Kalbini temizle.

 

10.            Elbiselerini temizle: Mücâhid: Nefsini günâhlardan temizle,

11.            Elbiselerini temizle: Ebu Rezîn: وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ Yani sen, ne kâhinsin, ne büyücü. Bu dediklerinden uzak dur.

 

12.            Elbiselerini temizle: Dehhak: Sen, seni aza­ba götürecek günahı işleme.

 

13.            Elbiselerini temizle: İbni Kesîr: Âyet-i Kerîme bu rivayetlerin hepsini ihtiva etmektedir.

 

Araplar siyâp/elbise ifadesini kinaye olarak pek çok manalarda kullanırlarmış. Elbiseni temiz tut ifadesinin kinaye anlamları:

Elbiseni temiz tut,

Dinini temiz tut,

Ahlakını temiz tut,

Namusunu temiz tut,

Maddi yönünü temiz tut,

Manevi yönünü temiz tut… gibi.  

 

 

وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ5 

 5. Kötü şeylerden kaçın.

الرُّجْزَ/ifdesinin anlamlar çoktur. Özellikle:  ر / r harfinin harekesi anlamları fazlalaştırmaktadır:

1.  Ötre'li olursa rucz: Put ve heykel anlamına gelir. Putlardan uzak dur, anlamına gelir.

2.  Üstün'lü olursa recs: Tehdid anlamına gelir. Tehdide sebeplan şeylerden uzak dur, anlamına gelir.

3.  Kesre'li olursa rics: Azap, pislik ve kötülük demektir. Azaba sebep olan pisliklerden uzak dur, anlamına gelir.

  

Ali İbn Ebu Talha ve İbn Abbâs: Kötü şeyler ve putlar demektir. Bu putlardan kaçın, demektir.

Mücâhid, İkrime, Katâde, Zührî ve İbn Zeyd: (الرُّجْزَ) ile putlar kast edilmektedir. .

İbrâhîm en-Nehaî ve Dahhâk الرُّجْزَ   günahlar anlamındadır.

 

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ100 

Allah’ın izni olmadıkça, hiçbir kimse iman edemez. Allah,  ricsi/azabı akıllarını kullanmayanlara verir. 10/Yunus:100

 

 

وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ125 

Kalplerinde hastalık olanların ise, pisliklerine pislik katmış, böylece kâfir olarak ölüp gitmişlerdir. 9/Tevbe:125 

 

كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ 125

Allah, inanmayanlara rics/azabı işte böyle verir. 6/Enam:125

فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنْ الأَوْثَانِ

Şu halde pis­lik olan putlardan uzak durun. 22/Hac:30

 

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزاً مِنْ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَظْلِمُونَ162

Biz de zulümlerinden dolayı üzerleri­ne gökten bir ricz/azab indirdik. 7/Araf:162

 

 

وَلا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ6 

6.  Çoğaltarak başa kakma.

 

اَلْمَنّ/menn: iki anlamda kullanılmaktadır:

1.  Başa kakmak; görevli olduğun nübüvvet hizmetinle insanların başına kakma.

2.  Yapılan iyilik karşılığında bir şey bekleme. Verdiğin hediyeden bir şey bekleme. Az vererek çok şeye tamah etme…

 

Abdullah b. Abbas, Damre b. Habib, ebu el-Ahves, İkrime, İbrahim en-Nehai, Dehhak, Katade, Tavus ve Mücahid: Ey Muhammed, sen daha fazlasını sana versinler diye hediye verme.

 

Dehhak: Verdiğin hediye karşılığında daha fazla bir şey almak faiz gibi gözükse de helâldir. Ancak bu, özellikle Resulullah'a yasaklanmıştır.

 

Hasanu'l Basri ve Rebi b. Enes: Yap­mış olduğun amelinden dolayı rabbine karşı sitemde bulunma ve amelini gözün­de büyütme. Zira, amelin, Rabbinin sana verdiği nimetler karşısında fazla bir şey değildirdir.

 

İbnu Zeyd: Ey Muhammed, sen Neb'iliğini insanların başına kakarak ücret alıp malı­nı çoğaltmaya kalkma.

 

Mücahid: Ey Muhammed, sen çokça hayır işlemekten gevşeme, sıkı dur.

 

Nübüvvet yükünün ehemmiyet ve ağırlığından dolayı Allah'a minnet etme.

 

Nübüvvet görevini yerine getirirken halka minnet ederek eziyet etme.

 

Nübüvvet için insanlarda ücret istemeyesin.

 

Amelini çok zannederek Rabbine minnet etme.

Diğer insanlara nazaran, ibadeti ve ameli fazla olan insanlar; Allah'a Rasulullah'a ve insanlara minnet edemez. Özellikle Allah'a minnet edemez. Çünkü Allah'ın insanlara sunduğu nimetlerin karşılığı ödenemez. 

 

Daha iyisini elde etmek için bağışta bulunma. Kazın geleceği yerde tavuk...Midyad'a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak, gibi.

 

Daha fazla hayır elde edeyim diye kendini perişan etme.

 

Yaptığın hayırları gözünde büyütme.

 

Gösteriş, şirin gözükmek ve riya için ihsanda bulunma.

 

Yaptığın işin sadece senden olduğu zehabına kapılma, Allah'ın sana nasip ettiğini unutma.

 

Elmalı: Yaptığın hizmeti başa kakma, daha çok hayırlara ereceksin.

 

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالأَذَى كَالَّذِي يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ

Sadakalarınızı başa kakmakla ve eziyet etmekle boşa çıkarmayın. 2/Bakara:264

  

وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ7 

7.    Rabbin için sabret.

 

 وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ/ ifadesiden kasdedilenler:

1.  Senin Rabbin için farzların edası ve haramlarda uzak durmaya sabret,

2.  Mekkelilerin densizce takındıkları tutum ve eziyetlerine sabret.

3.  Omuzlarına yüklenen nübüvvet yüküne dayan, tebliğ ve inzara sabırla devam et.

4.  Sen yüce Allah için kaza ve kaderin tahakkukuna sabret…

 

 

Mücâhid: Onların sana yaptıkları eziyetlere karşı Allah rızası için sabret.

 

İbrâhîmu'n Nehâî: Sen, Allah için verdiğin şeylere sabret, fedakarlığa devam et.

 

İbn Zeyd; Sana büyük bir iş yüklenmiştir. Bu da Arap ve acemlerle savaşmaktır. O hal­de Allah için buna sabret!

 

فَإِذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ8 

8.    Sûr’a üfürüldüğü zaman var ya;

 

İbn Abbâs, Şa'bî, Zeyd İbn Eslem, Hasan, Katâde, Dahhâk, Rebî İbn Enes, Süddî ve İbn Zeyd, النَّاقُورِ  kelimesi r demektir.

 

câhid: Boru şeklinde bir şeydir.

 

Zühri: النَّاقُورِ/r kelimesi borazan gibi bir şeydir.

 

Kur'ân'da geçen çağrı aracını isimleri:

1.  Nâkûr; Müddesir:8

2.  r

3.  Nidâ; 50/Kaf: 41

4.  Zecre;

5.  Sayha; 37/Sâffât:19

 

 

فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ9 

9.  İşte o gün çetin bir gündür.

عَسِيرٌ/zor, çetin.

O günün düğümleri; müminlerinki çözüldükçe çözülecek, kâfirlerinki ise çözülmek istedikçe düğümlenecektir. Kâfirler için o gün çok zor olacaktır.

 

مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِي يَقُولُ الْكَافِرُونَ هَذَا يَوْمٌ عَسِرٌ8

 

Davetçiye doğru koşarlarken kâfirler: Bu zor bir gün, derler. 54/Kamer:8

 

 

عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ10 

10.    Kâfirler için hiç de kolay değildir.

غَيْرُ يَسِيرٍ/kolay olmayan.

 

ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً 11

11.    Beni, yarattığım kişiyle baş başa bırak.

 

Elmalı: وَحِيداً/tek olarak ifadesi:

1.  Yaratan'a,

2.  Yaratılan'a da raci olabilir.

 

Elmalı: Bu âyetin iniş sebebinin Velid b. Muğire olduğu rivayet ediliyor. Burada ve Nûn/Kalem sûresinde geçtiği gibi soysuz, tek başına piç olduğu ima edilmektedir.

 

Elmalı: Vahîd ve Reyhânetü'l Kureyş takma adlarıyle anılırdı.

  

Abdullah b. Abbas, Mücahid, Katade, İbnZeyd ve Dehhak: Zikredilen bu kişi Velid b. Muğire el-Mahzumî'dir.

 

1.  Yarattığım kişiyle beni başbaşa bırak.

2.  Onunla fazla uğraşma, onu Allah'a havale et!..

3.  Anasının karnından malsız, mülksüz ve çocuksuz olarak tek başına çıkmış olan bu adamla beni başbaşa bırak.

4.  Bu adamın Velîd b. Muğîre olduğu nakledilmektedir. Mekke toplumunda çok önemli bir yeri vardı. Bundan dolayı kendisine; benzeri olmayan tek kişi anlamında Vahîd derlerdi. Babasına da aynı ismi vermişlerdi. Bazen Velîd: Ben Vahîd oğlu Vahîd'im dedi.

5.  Velîd b. Muğîre'nin babası neseben belli değildi.

 

فَلا تُطِعْ الْمُكَذِّبِينَ8  وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ9  وَلا تُطِعْ كُلَّ حَلاَّفٍ مَهِينٍ10  هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ  11مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ 12 عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ 13 أَنْ كَانَ ذَا مَالٍ وَبَنِينَ  14 إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الأَوَّلِينَ 15

O hâlde yalanlayanlara boyun eğme.8

İstediler ki, yumuşak davranasın, böylece onlar da yumuşak davransınlar.9

Yemin edip duran, aşağılık, daima kusur arayıp kınayan, durmadan söz taşıyan, iyiliği hep engelleyen, saldırgan, günaha dadanmış, kaba saba; bütün bunların ötesinde bir de soysuz olan kimseye mal ve oğulları vardır diye, sakın boyun eğme. 68/Kalem:10,11,12,13,14

 

13. Ayette geçen  زَنِيمٍ /kulağı kesik kelimesi, insanlar arasında kötülüğü ile tanınan kötü şöhret bulmuş olan kişidir. O zamanki Araplar babası belli olmayanlara زَنِيمٍ  ifadesini kullanırdı. Ayette bu ifade kullanılmıştır. Her ne kadar; Velîd bin Muğîre demiş olsalar da Muğîre'nin gerçek oğlu değildi.

 

6.         Sanki yüce Allah: Beni, onunla teketek başbaşa bırak. Ona ve dediklerine aldırış etme. Onu tek olarak sorgulayacağım, buyuruyor.

7.         Tek başına yaratılanı ve tek başına sorgulanacak olan bu adamı bana bırak.

 

وَجَعَلْتُ لَهُ مَالاً مَمْدُوداً12 

12.   Ona bol mal verdim.

 

İbn Abbas: Burada sözü edilen mal, Velîd'e ait olan Mekke ile Taif arasında­ki develer, kısraklar, davarlar, bahçeler, köleler ve cariyelerdir.

Mükatil: Onun, sürekli yaz-kış geliri verimli bahçesi vardı.

İbn Kesîr: Ona mal ve kadınlardan pek çok imkânlar verdim.

 

وَبَنِينَ شُهُوداً13 

13.   Ve gözü önünde duran oğullar verdim.

 

شُهُوداً/ Şahitler ibaresi: muhtemelen babasının gölgesi gibi her zaman yanında hazır bulundukları için şahitler ifadesi kullanılmıştır.

1.         İbn Abbas: Kendisi anıldığı zaman, onunla birlikte anılan anlamında söylenmiştir. Yani: Velid b. Müğire'den bahsedildiğinde, onunla birlikte oğulları da otomotikmen zikredilirdi.

2.         Süddî: Onun hazır bulunduğu yerlerde diğerlerinin de gölge gibi hazır bulunmalarıdır.

3.         Kendisinin yaptığı işleri de yapabilecek hale gelmeleridir. Babalarının yapabildiği her şeyi onlar da yapabiliyorlardı.

4.         Sanatta, ticarette, ziraatta… her şeyi yapabilme becerisine sahip oldukları halde kendi başlarına bir şey yapmıyorlardı. Babalarının yanında hazır kıta gibi duruyorlardı.

 

Mücâhid: Yanı başında ayrılmayan, ticâret için başka yerlere sefer etmeyip yanında hazır bulunan çocuklarıydı.

 

İbn Kesîr: Köleleri ve işçileri onların (zıraî, ticarî) her türlü işlerini yapıyorlardı. Oğulları da babalarının yanında hazır kıta bulunuyorlardı.

Süddî, Ebu Mâlik, Âsim İbn Ömer İbn Katâde: Çocukların sayısı 13'tür.

İbn Abbâs ve Mücâhid: 10'dur.

 

Daha sonraları Velîd'in oğullarından 3'ü müslüman oldu:

Hâlid b. Velîd,

Hişâm b. Velîd,

Velîd b. Velîd.

 

وَمَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِيداً 14

 

14.    Kendisine alabildiğine imkânlar sağladım.

 

İbn Abbas: Yemen ile Şam arasında kendisine bolluk verdiğim kimse, demektir.

Mü­cahid: Üst üste dizilmiş yataklar gibi istif edilmiş mal demektir.

 

Mekke'de hu­zur ve refah içerisinde yaşıyordu:

1.         Mekke'nin saygın kişilerindendi.

2.         Mekke'nin en varlıklılarındandı.

3.         Mekke'de görüşüne başvurulanlardı.

 

ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ  15

15.    Sonra da o hırsla daha da artırmamı umar.

 

Taberî: Ben onun yaşantısını geniş kıldım. Buna rağmen o doymadı. Yine de kentlisine verdiğim mal ve evlat gibi nimetleri daha da artırmamı, aç gözlülükle istiyordu.

 

Hasen Basrî: Velîd, verilenler yetmiyormuş gibi daha da mal ve evlat vermemi umuyor, tamah ediyor. Asla olamaz. Bu nankör bir de Cennet'e girmeyi hayal ediyor. Velîd: Eğer Muhammed doğru söylüyor ise Cennet ancak benim için yaratılmıştır, diyordu. Onun için Yüce Allah كَلاَّ/asla buyurmaktadır. Onun beklentisinin aksine çocukları azalmaya başladı. Onun ömrü gibi malı da eriyip tükendi gitti.

 

Muhammed as'a ebter demişti. Ama onun kendisi, malı, itibari, çocukları… eriyip gitti.

 

 

 

 

 

كَلاَّ إِنَّهُ كَانَ لآيَاتِنَا عَنِيداً 16

16.    Hayır, umduğu gibi olmayacak. Çünkü o, bizim âyetlerimize karşı inatçıdır.

 

Taberî: Hayır, hayır, onun ümit ettiği şeyler gerçekleşmeyecektir. Zira o, bizim delilimiz olan kitaplarımızı ve Nebîmizi inkâr etmekte inatçıdır

.

عَنِيداً/inatçı ifadesinin muhtemel açıklamaları:

Katade: Bilerek inkâr eden,

Mukatil: Yüz çeviren,

İbn Abbas, Bilerek çok­ça inkâr eden,

Mücahid: Bu kimse, haktan uzak du­ran, ona karşı inat eden, ondan yüz çeviren demektir

 

Hepsinin de anlamı birbirine yakındır. Araplar bir kimse serkeşlik edip, haddini aştığı zaman: Adam inat etti, derlerdi.

 

سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً 17

17.    Ben onu dimdik bir yokuşa sardıracağım.

صَعُوداً/Sarp yokuş.

İbn Abbâs: Büyük bir kaya olup kâfir onun üzerinde yüzüstü sürülecektir.

Süddî: Cehennem'de sarp bir kayadır. Kâfirler ona tırmanması için zorlanacaktır.

Katâde, İbn Cerîr Taberî: İçinde rahatlık olmayan bir azap ortamıdır. 

 

Mücâhid: سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً /Sarp bir yokuş sardıracağım: Yani çok sıkıntılı bir azaba uğratacağım.

 

Katâde: Allah'a andolsun ki; adamın söylediklerine baktım ve onun şiir olmadığını gördüm. Doğrusu onun, apayrı bir lezzeti ve bambaşka bir çekiciliği var. Doğrusu o, her şeye üstün geliyor, ona üstün gelen hiç bir şey yok. Onun büyü olduğundan kuşkum yok, dedi. Bunun üzerine yüce Allah:

إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ18   فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ 19  ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ20  ثُمَّ نَظَرَ21  ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ22

Ayetlerini indirdi.

 

إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ18

18.    Çünkü o, düşündü-taşındı, ölçtü-biçti.

 

İbni Kesîr: Kendisine Kur'ân'dan suâl sorulunca ne diyeceğini düşünüp taşındı. Nasıl bir söz uydurması gerekeceğini tefekkür etti ve ölçüp biçti.

 

İbn Cerîr Taberî İkrime'den: Muğîre oğlu Velîd'ın yanına gelmiş. Rasulullah da ona Kur'ân okumuş. Kalbi yumuşar gibi olmuş. Bu durum Hişâm oğlu Cehil'e bildirilince ona gelip demiş ki: Amca, kavmin senin için mal toplamak istiyor, demiş. O; niçin, deyince, Ebu Cehil: Sana verecekler, çünkü sen Muhammed'e gitmiş ve ondan bir şeyler istemişsin, demiş. Velîd; Kureyş'liler benim mal bakımından en zengin kişi olduğumu bilirler, demiş. Ebu Cehil; Öyleyse onun hakkında öyle bir söz söyle ki kavmin senin onun söylediğini inkâr ettiğini görsün ve kendisinden hoşlanmadığını bilsin, demiş. Velîd; onun hakkında ne diyeyim? Allah'a andolsun ki, içinizde benden daha iyi şiir bileniniz yoktur. Recezini de, kasidesini de, çinlerin şiirini de benden daha iyi bileniniz yoktur. Allah'a, andolsun ki; onun söylediği söz, bunlardan hiç birine benzemiyor. Vallahi o, öyle bir söz söylüyor ki; apayrı bir lezzeti var, altındaki her sözü yıkıyor ve hepsinin üstüne çıkıyor, hiç bir söz onun üstüne çıkamıyor. Ebu Cehil dedi ki: Allah'a andolsun ki; sen onun hakkında bir şey söylemedikçe kavmin senden memnun olmaz. Velîd: Beni bırak biraz düşüneyim, dedi. Düşündükten sonra; bu, söylenegelen bir büyüdür, dedi.

 

 

فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ 19

19.    Kahrolası nasıl da ölçtü biçti!

 

فَقُتِلَ/ kahrolası, canı çıkası, geberesi… anlamlarını ifade eden bu ibare bir bedduadır.

 

Canı çıkası, nasıl da ölçüp biçti.

 

ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ20

20.    Yine kahrolası, nasıl da ölçtü biçti!

 

ثُمَّ نَظَرَ21

21.    Sonra Kur’an hakkında derin derin düşündü.

 

 ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ22

22.    Sonra yüzünü ekşitti, kaşlarını çattı.

 

عَبَسَ / Surat astı.

بَسَرَ/ Yüzünü ekşitti, kaşlarını çattı.

Rağıb İsfahanî, Müfredât: بَسَرَ/ besera: Koruk ve benzeri ekşi yiyenler gibi suratını ekşitti.

 

ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ 23

23. Sonra arkasını döndü ve büyüklük tasladı.

 

Kurtubî: İman etmeyi büyüklüğüne yediremedi. İman etmeye davet olu nduğu va­kit, imandan yüz çevirip, büyüklük tasladı.

 

فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ24 

24. Şöyle dedi: Bu, ancak nakledile gelen bir sihirdir.

 

يُؤْثَرُ/nakledilir.

مَأْثُور /nakledilen:

1.         Sihirbazların kendilerinden öncekilerden öğrenip sonra gelen sihirbazlara öğrettikleri sihirdir.

2.         Çok etkileyici sihirdir.

 

سِحْرٌ/ büyü, sihir.

Rağıb İsfahanî, Müfredât: سِحْرٌ /Hile, gerçekle hiçbir alakası olmayan aldatıcı hayalî gösteri.

 

قَالَ أَلْقُوا فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ

Mûsâ Siz atın, dedi. Bunun üzerine onlar ellerindekini atınca insanların gözlerini büyülediler ve onlara korku saldılar. Büyük bir sihir yaptılar. 6/Araf:116

 

Ebu Saîd ed Dari: سِحْرٌ يُؤْثَرُ Bu ancak miras olarak nesilden nesile devredile gelen sihirdir.

 

وقد ذكر محمد بن إسحاق وغير واحد نحوا من هذا. وقد زعم السدي أنهم لما اجتمعوا في دار الندوة ليجمعوا رأيهم على قول يقولونه فيه، قبل أن يقدم عليهم وفودُ العرب للحج ليصدّوهُم عنه ، فقال قائلون: شاعر. وقال آخرون: ساحر. وقال آخرون : كاهن. وقال آخرون: مجنون. كما قال تعالى: انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الأمْثَالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلا الإسراء: 48  كل هذا والوليد يفكر فيما يقوله فيه، ففكر وقدر، ونظر وعبس وبسر، فقال: إِنْ هَذَا إِلا سِحْرٌ يُؤْثَرُ إِنْ هَذَا إِلا قَوْلُ الْبَشَرِ

Süddî: Müşrikler Dâru'n Nedve'de toplandıklarında, Mekke dışındaki Araplar Mekke'ye hac için elçi gönderiyorlardı. Bu sırada Kur'ân hakkında da soru soracaklardı. Elçiler gelmeden önce ne diyecekleri hususunda görüş birliğine varmaya çalıştılar. Bir kısmı; o şâirdir, bir kısmı büyücüdür, bir kısmı kâhindir ve bir kısmı da mecnûndur, dediler. Yüce Allah'ın buyurduğu gibi: Bak, sana nasıl misâller veriyorlar. Bunun için dalâlete düşmüşlerdir. Ve bir daha yol bulamamaktadırlar. 17/İsrâ:48 Bütün bunları göz önüne getiren Velîd bin Muğîre Kur'ân hakkında ne söyleyeceğini düşündü-taşındı, ölçtü-biçti. Sonra baktı, kaşlarını çattı ve suratını asıp: Bu, sadece öğretile gelen bir sihir/büyüdür. Bu, ancak bir insan sözüdür, dedi.

 

وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَاباً فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ 7

Eğer sana kağıt üzerine yazılı bir kitab indirmiş olsaydık da onu elleriyle tutsalardı, yine inkar edenler: Bu, apaçık büyüden başka bir şey değildir, derler­di. 6/Enam:7

 

 

إِنْ هَذَا إِلاَّ قَوْلُ الْبَشَرِ 25

25.    Bu, ancak beşer sözüdür.

 

Taberî: Kur'an hakkında: Bu, başka­larından alınmış sihirden başka bir şey değildir. Dinlediğim bu ibareler Allah kelamı değil sadece bir beşer sö­züdür.

 

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ26

26.    Ben onu Sekar'a/Cehennem'e sokacağım.

سَقَرَ/ Cehennem'in bir adıdır.

Kurtubî: سَقَرَ/sekar: Güneş onu ka­vurdu, eritti, yüzünün derisini yaktı, ifadesinden alınmıştır.

 

İbn Abbas: Sekar Cehennem'in altıncı katıdır.

 

وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ 27

27.    Sekar’ın ne olduğunu sen ne bileceksin?

 

سَقَرُ /sekar ğaybî bir haberdir. Dünyada mahiyeti bilinemez. Ancak Allah bilir.

Elmalı: Sen aklınla onun mahiyetini ve özünü kavrayamazsın.

 

 لا تُبْقِي وَلا تَذَرُ28 

28.    Geride bir şey koymaz, bırakmaz.

 

Sekar, onların yakalarına öyle bir yapışır ki; onları yiyip yiyip bitirir. Onlar tekrar oluşunca tekrar musallat olur. Onların arkasını asla bırakmaz.

 

Kurtubî: O, yakmadık hiçbir kemik, et ve kan bırakmaz. Onlardan hiçbir şey bırakmaz. Sonra yeniden tekrar ya­ratılırlar, bu sefer yine yeniden onları yakarak geriye hiçbir şey bırakmaz ve bu ebediyyen böylece devam eder, gider.

 

Mücahid: O, içinde bulunanı hayatta bırakmadığı gibi ölüme de terketmez. Yaratılışları yenilendiği her seferinde, onları yakar.

 

Süddi: Onların ne etlerini bırakır, ne de kemiklerini terkeder.

  

لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ29 

29.    Derileri kavurur.

 

لَوَّاحَةٌ /kavuran:

İbn Abbas: Sürekli olarak deriler kavuran, yüzleri karartan.

 

İbn Abbas: Beşyüz yıllık bir mesafeden insan­lara görülendir.

 

بَشَر/beşer;

1.  Ahfeş: Cehennemlik olan kişiler,

2.  Mücahid ve Katade: Ten kelimesinin çoğuludur. İnsan vücudundaki derinin görünen dış kısmıdır.

3.  İbn Abbas: İnsanlar anlamına gelmektedir. 

 

 

عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ30 

30.    Üzerinde on dokuz görevli melek vardır.

 

19 ifadesi;

1.  Mümin için imanlarının ziyadeleşmesine bir vesiledir. Yaptığı yorumlar, kendisini iyice teslimiyete götürür. Çünkü Kur’ânKerîm’deki meleklerle ilgili ayetlerin tümüne genel olarak bakıldığında bir bütünlük arzeder. Sonra da; Allah ve Rasulü demişse doğrudur, der.

2.  Kâfir için sapıklığının ziyadeleşmesine bir vesiledir. Konuya inkâr gözü ile baktığı için yaptığı yorumlar da inkârî olur.

 

Elmalı: Bu âyette zikredilen meleklerin sayısı 19 ve açıktır. Şahısları mı, türleri mi ne olduğu belirtilmemiştir. Bir sır halinde haber verilmiştir.

 

İbn Abbas: Onlardan birisinin iki omuzu arasındaki mesafe bir yıl­lık mesafedir. Onlardan herhangi birisi bir balyoz vurduğu takdirde, o darbesi ile yetmişbin kişiyi Cehennem'in dibine itecek kadar güçlüdür.

 

Kurtubî: Bu ondokuz melekler; başkan ve nakiblerdir. Hepsinin sayılarını anlatmak için ise sözler yeterli gelmez. Nite­kim yüce Allah: Rabbinin ordularını ondan başka kimse bilmez, bu­yurmaktadır.

 

Kureyşliler 19 sayısı ile alay ettiler:

 

İbn Abbas, Katade ve Dahhâk: Yüce Allah'ın عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ  buyruğu inince, Ebu Cehil Kureyşlilere: Ananız sizi kaybedesice! Ben İbn Ebi Kebşe'nin size Cehennem'in bekçilerinin on­dokuz kişi olduğunu haber verdiğini duyuyorum. Siz, sayıca çok ve kah­raman kimselersiniz. Sizin her on kişiniz onlardan birisinin hakkından gele­mez mi, dedi.

 

Süddî: Alay ederek; Ebu'l-Esved şöyle dedi: O ondo­kuz melek sizi ürkütmesin. Ben, sağ omuzumla on tanesini itivereceğim, sol omuzumla da dokuzunu iteceğim, sonra siz cennete gidecek­siniz, diyordu.

 

عن جابر بن عبد الله قال : جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال : يا محمد ، غلبَ أصحابك اليوم. فقال : "بأي شيء؟" قال : سألتهم يَهُود هل أعلمكم نبيكم عدة خزنة أهل النار ؟ قالوا : لا نعلم حتى نسأل نبينا صلى الله عليه وسلم. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "أفغلب قوم سُئلوا عما لا يدرون فقالوا : لا ندرى حتى نسأل نبينا ؟ عليَّ بأعداء الله ، لكن سألوا  نبيهم أن يريهم الله جهرة". فأرسل إليهم فدعاهم. قالوا : يا أبا القاسم ، كم عدد خزنة أهل النار ؟ قال : "هكذا" ، وطبق كفيه ، ثم طبق كفيه ، مرتين ، وعقد واحدة ، وقال لأصحابه : "إن سئلتم عن تربة الجنة فهي الدَّرمك".  فلما سألوه فأخبرهم بعدة خزنة أهل النار ، قال لهم رسول الله صلى الله عليه وسلم : "ما تربة الجنة ؟" فنظر بعضهم إلى بعض ، فقالوا : خبزة يا أبا القاسم. فقال : الخبز من الدَّرمك.

Câbir İbn Abdullah: Adamın biri Nebi as'a gelip: Ya Muhammed!.. Bugün ashâbın mağlup oldu, deyince: Ne/hangi şeyle/konuda, buyurdu. O da: Yahudiler onlara; Nebiniz size Cehennem'deki bekçilerin adedini bildirdi mi, diye sordular. Onlar da: Nebimiz as'a sormadan bilemeyiz, dediler. Rasûlullah as: Bilmedikleri bir şey kendilerine sorulduğunda; Nebimize sormadan bilmeyiz, diyen bir topluluk hiç mağlup sayılır mı hiç? Allah'ın düşmanlarını bana bırakın ki onlar, Nebilerinden Allah'ı apaçık görmelerini istemişlerdi. Onlara haber gönderip çağırdı. Onlar: Eba'l-Kâsım!.. Cehennem ehlinin bekçileri kaç adettir, dediklerinde: İşte budur, buyurarak: avucu açık şekilde onlara doğru ileri sürdü. Geri çekti. Tekrar parmakları açık iki elini ileri sürdü ve bir parmağını bağladı Yani on dokuz sayısını gösterdi. Yahudiler gelmeden önce; ashabına eğer Cennet toprağı hakkında size soru sorulacak olursa; o ince un gibidir, buyurmuştu. Cehennem ehlinin bekçilerinin sayısını sorduklarında; onlara cevabı verdi. Rasulullah da onlara sordu: Cennetin toprağı nasıldır, dedi. Birbirlerine baktılar, sonra: Ey Ebu'l-Kasım, ekmektir, dediler. Rasûlullah: Ekmek ince undandır, buyurdu.

 

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلاَّ مَلائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلاَّ فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَاناً وَلا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلاً كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلاَّ هُوَ وَمَا هِيَ إِلاَّ ذِكْرَى لِلْبَشَرِ 31

31. Cehennem bekçilerini yalnız meleklerden kıldık. Onların sayılarını da ancak küfretmiş olanlar için bir fitne kıldık. Ki, kendilerine kitâb verilmiş olanlar kesin bilgi sahibi olsunlar. îmân edenlerin de îmânları artsın. Kendilerine kitâb verilmiş olanlar ve mü'minler kuşkuya düşmesinler. Bir de kalblerinde hastalık bulunanlarla kâfirler: Bununla Allah neyi kasdetmiş? desinler. İşte böylece Allah, dilediğini saptırır, dilediğini hidâyete erdirir. Rabbının ordularını ancak kendisi bilir. Bu, ancak insanlara bir öğüttür.

 

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلاَّ مَلائِكَةً

Biz Ashâbu'n Nâr'ı Cehennem bekçilerini sadece meleklerden kıldık.

 

 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَاراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدَادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ6

Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun. O ateşin başında gayet katı, çetin, Allah’ın kendilerine verdiği emirlere karşı gelmeyen ve kendilerine emredilen şeyi yapan melekler vardır. 66/Tahrim:6

 

Kurtubî: Ebu Cehil şöyle dedi: Sizden her yüz kişi onların birisinin hakkından gelemeyecek ve sonra da Cehen­nem ateşinden çıkamayacak mısınız? Bunun üzerine yüce Allah'ın: Biz cehen­nem bekçilerini yalnız meleklerden yaptık ayeti indi. Yani onlar, kendileri ile kim kimi yener diye yarışmaya kalkışacağınız adamlar olarak yarat­madık.

 

Elmalı: Onlar sizin güç yetireceğiniz adamlar değil, meleklerdir, diye haber verildi.

 

 

وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلاَّ فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا

Onların sayılarını da ancak küfretmiş olanlar için bir fitne kıldık.

 

İbn Abbas: Kâfirler için bir sapıtma/azap sebebi kıldık.51/Zâriyât:13-14 Bununla Ebu Cehil ve benzerlerini kastet­mektedir.

 

Meleklerin sayılarının 19 olarak zikredilmesi insanları imtihan içindir.

 

İbni Kesîr: Bu 19 ifadesi, Muhammed as'ın nübüvvetinin gerçek olduğunu ve Allah katından indirilmiş olan semavî kitâblara uygun konuştuğunu kesin olarak bilsinler diye, zikredilmiştir.

 

Elmalı: Özet olarak şöyle diyebiliriz: Yüce Allah'ın şimdi sizin tam olarak bilip anlayamayacağınız ve ilerde ortaya çıkacak öyle kuvvet ve güçleri vardır ki onların hakikatini ancak kendisi bilir ve sizin ona mutlak surette inanmanız gerekir.

 

لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ

Kendilerine kitâb verilmiş olanlar kesin bilgi sahibi olsunlar.

 

Kur'ân-ı Kerim'den önceki kitaplarda da bu ifade mevcuttu. Ama Yahudiler arasında farklı yorumlar yapılmaktaydı. Bu haberle kalpleri yatışması gerekirdi. Ama bu cevap da onlara fayda vermedi.

 

وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَاناً

İmân edenlerin de îmânları artsın.

 

Kur'ân-ı Kerim'in verdiği böylesi haberlerin geçmiş ümmetlerin bir kısım bilgileri ile örtüşünce; müminlerin imanları daha da ziyadeleşiyordu.

 

 

وَلا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ

Kendilerine kitâb verilmiş olanlar ve mü'minler kuşkuya düşmesinler.

 

وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلاً

Bir de kalplerinde hastalık bulunanlarla kâfirler: Bu meselle Allah neyi kasdetmiş, desinler.

 

Kurtubî: مَرَضٌ /hastalıkla: Şüphe ve tereddüt kastedilmiştir. Çünkü Mekkelilerin çoğu şüphe ve tereddüt içindeydiler.

 

كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ

İşte böylece Allah, dilediğini saptırır, dilediğini hidâyete erdirir.

كَذَلِكَ /İşte böylece: İnkarcı olan Ebu Cehil ve arkadaşlarını saptırdı. İman edenleri de hidayete erdirdi.

 

Derveze:

Allah'ın insanları imtihan etmesi:

1.  İyi niyetli olanın kalbini aydınlatır ve hidayete erdirir.

2.  Niyeti kötü, kalbi katılaşmış küfür inadında ısrar edeni de dalalete düşürür.

 

 

وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلاَّ هُوَ

Rabbının ordularını ancak kendisi bilir.

 

جُنْد/cundun kelimesinin çoğulu جُنُود’dur. Er asker, ordu anlamına gelmektedir.

 

وَمَا هِيَ إِلاَّ ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

O, ancak insanlara bir öğüttür.

 

Mücâhid: هِيَ kavlinden maksat, nitelikleri anlatılan Cehennem'dir.

 

Âyette zikredilen ذِكْرَى /Uyarıcı: 

Hasan Basri: Cehennem,

Ebu Rezin: Allah,

İbn Zeyd: Resulullah'a racidir.

Taberî: Uyarıcı olarak Sekar'dır.

كَلاَّ وَالْقَمَرِ32 

32  — Hayır, andolsun Ay'a,

 

كَلاَّ/Taberî: Bu ifade; Cehennem bekçilerine karşı direneceklerini iddia eden kimselerin görüşle­rini reddir. 

Kurtubî: Yani durum Cehennem bekçileri­ne karşı direneceğini iddia eden kimselerin söyledikleri gibi değildir.

 

İbn Cerîr Taberî: Gecenin karanlığına sadece ay hâkimdir.

 

Yüce Allah Ay’a yemin ederek; Ay doğunca gecenin karanlığına nasıl hâkim oluyorsa, Kur’ân da cahiliye karanlığına hâkim olacağını kinaye yoluyla hatırlatmaktadır.

 

 

وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ33 

33. Dönüp gittiği zaman geceye de,

 

Mücahid: İbn Abbas'a yüce Allah'ın: Geri gittiğinde geceye ifadesi hakkında sordum. O gece geri gidinceye kadar sustu: Ey Müca­hid dedi, işte gecenin geri gittiği zaman budur, dedi.

 

Sanki: Geceye yemin olsun ki; gecenin karanlığının gittiği gibi cahiliye karanlığı da gidecektir, buyrulmaktadır. 

 

وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ34 

34- Ağardığı zaman Sabah’a da,

 

Sanki burada da: Sabah’a yemin olsun ki; sabahın aydınlığı geldiği gibi İslam’ın aydınlığı geldiğinde cahiliye karanlığı da gidecektir, buyrulmaktadır. 

 

إِنَّهَا لإٍحْدَى الْكُبَرِ 35

35- Şüphesiz ki o Sekar büyüklerden biridir.

 

Mücâhid, Katâde ve Dahhâk: Cehennem büyük şeylerden biridir.

Mukâtil: Musibettir.

İbn Abbâs: Büyük gü­nahlardan bir günahtır.

 

Yüce Rabbimiz konuyu sanki başka bir boyutu ile dolaylı olarak bize hatırlatmaktadır. Şöyle bir özetleyecek olursak:

1.  32. Hayır, andolsun Ay'a,

a.  Doğduğunda etrafın aydınlanması,

b.  İslâm geldiğinde, etrafın nurlanması yakındır.

2.  33. Dönüp gittiği zaman Gece’ye de and olsun,

a.  Gecenin gitmesiyle, etrafın aydınlanması,

b.  Cahiliyenin gitmesiyle zulmünün dağılması yakındır.

3.  34. Ağardığı zaman Sabah’a da and olsun,

a.  Sabahın gelmesiyle etrafın aydınlanması,

b.  İslam’ın gelmesiyle etrafı nurlandırması çok yakındır.

4.  35. Şüphesiz ki o Sekar uyarıcı büyüklerden biridir.

 

Elmalı: Burada ve sonraki âyetlerde geçen kamer, gece ve sabah kelimelerinin kendi mânâlarında ve ilâhî orduların görüldüğü parıltılara işaret vardır. Bununla beraber dünyanın karanlıklara boğulduğu cahiliyye devri içinde nübüvvet nurunun doğuşu ve o gecenin yok olmaya yüz tutuşu ve parlamak üzere bulunan hayır ve hakikat sabahının yaklaşması anlarıyla İslâm güneşinin doğuşu anına da dolaylı yoldan işaret vardır. Hatta asıl ifade edilmek istenen budur. 

نَذِيراً لِلْبَشَرِ 36

36- İnsanlar için bir uyarıcıdır.

 

Ya­ni nitelikleri belirtilen bu cehennem ateşi insanlar için bir uyarıcıdır.

 

نَذِيراً/uyarıcı mutemelen:

1.  Cehennem ateşi,

2.  Surenin başına uyum açısından Muhammed as’ın inzâr’ı, kalkışı yani cahiliyeye kıyamı,

3.  Cehennem bekçilerinin melek olması da bir uyarıcı olabilir.

 

 

لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ 37

37- Sizden öne geçmek veya geride kalmak isteyenler için.

 

el-Hasen: Bu ayet, her ne kadar haber vermekte ise de, aslında bu bir tehdittir. Yüce Allah'ın: Artık dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun. 18/Kehf:29 gibidir.

 

Süddî: Aranızdan daha önce sözü geçen cehennem ateşine ileri git­mek veya cennete gitmek üzere ondan geri kalmak isteyene diye açık­lamıştır. 

 

كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ38 

38- Her nefis kazandığına karşılık birer rehinedir.

 

İbn Abbâs: Kıyamet günü herkes yaptığı ile bağlıdır. 

 

كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ21

Her kişi kendi kazandıkları karşılığında bir rehinedir. 52/Tur:21

 

 

 

إِلاَّ أَصْحَابَ الْيَمِينِ39 

39- Ancak Ashâbu’l yemîn müstesna!

 

Ashabu'l Yemîn günahları karşılığında rehin alın­mazlar.

 

Ashabu'l Yemîn’in kimliği:

İbn Abbas: Bun­lar meleklerdir,

Ali ra: Günah kazanmamış Müslümanların küçük ço­cuklarıdır.

Dahhâk: Allah'tan kendileri için iyilik ezelden beri takdir edil­miş olduğu kimselerdir.

 

فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ40 

40- Onlar cennetlerdedirler. Mücrimleri soruşturuyorlar.

 

Amel defteri sağından verilen ashabu’l yemin olanlar cennetlere yerleşmişler. Suçluları soruştururlar. Soruşturma:

1.  Kınama ve oh iyi oldu, dercesine,

2.  Mücrimlerin içine düştüğü akıbetin sebebini anlamaya çalışıyorlar.

 

عَنْ الْمُجْرِمِينَ41 

41- Mücrimlerden:

 

Kelbî: Cennet ehlinden olan bir kimse cehennem ehlinden olan bir kimseye adını söyleyerek: Ey filan... diye sorar.

  

مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ42 

42- Sizi Sakar'a sokan nedir?

 

Ashabu’l yemîn soruyu;

1.  Doğrudan mücrimlere,

2.  Mücrimleri tanıyanlara dolaylı olarak soruyorlar.

  

قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ43 

43- Mücrimler şöyle cevap verirler: Biz namaz kılanlar­dan değildik.

 

وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ44 

44- Fakire yedirmezdik.

 

وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ45 

45- Batıla dalanlarla beraber dalıyorduk.

 

İbni Kesîr: Bilmediğimiz şeyleri söylerdik.

Katâde: Kim bir azgınlığa dalarsa, biz de onunla beraber azgınlığa dalardık.

Süddî: Biz de yalanlayanlarla birlikte yalanlardık.

İbn Zeyd: Muhammed as'ın durumu hakkında dalanlarla birlikte biz de dalardık. Bu da onların; o bir kâ­hin, bir deli bir şair, bir sihirbaz... şeklindeki sözleridir.

 

 

وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ46 

46- Din/hesap Günü'nü de yalan sayardık.

 

حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ47 

47- Nihayet bize ölüm gelip çattı.

 

İbni Kesîr: Buradaki الْيَقِينُ/elyakîn kelimesi ölüm demektir

 

فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ48  

48- Artık şefaatçilerin şefaati onlara yarar sağlamaz.

 

1.  Dünyadayken şefaatini umduğu ilahlarının uydurma şefaat umultuları fayda vermeyecektir.

2.  Şefaate yetkili olan tüm şefaatçilerin şefaati bir araya gelse bile onlara fayda vermeyecektir.

3.  Kâfirlere şefaat edecek bir şe­faatçi olmayacaktır.

 

Rasulullah buyuruyor ki:

Enbiya, melek ve müminler şefaatçi olacaklardır. Cebbar olan Al­lah, Benim şefaatim kaldı, diyecektir, Cehhennem ateşinden bir avuç alacak onunla, yanıp kararmış olan kavimleri Cehennem’den çıkaracak. Onlar, Cennetin başında bulunan ve kendisine Hayat suyu denilen nehre atılacaklar. Onların vücutları, sel yataklarında biten dereotu gibi bitecektir… Buhari, K. et-Tevhid, bab: 24

 

...Sonra yüce Allah, dilediğini cehennem ateşinden kurtaracak. Sonra meleklere, enbiyaya ve şehitlere şefaat etmeleri için izin verilecek. Onlar da şefaatçi olup cehennemden insanları çıkaracaklar. Tekrar şefaatçi olup-tekrar çıkaracaklar, tekrar şefaatçi olup tekrar çıkaracaklardır. Ahmed b. Hanhel, Müsned, c.5, S.43

 

Şehit, ailesinden yetmiş kişiye şefaat edecektir. Ebu-Davud, K. el-Cihad, bab: 26, Hadis no: 2522

 

Her Nebi'ye bir hak verilmiştir. Hepsi de onu dünyada kullanmakta acele etmiştir. Ben ise bu hakkımı, ümmetime şefaat için geri bıraktım. Ümme­timden öyle adam vardır ki, insanlardan büyük bir kitleye şefaatçi olacak da onlar cennete girecekler. Öyle kimse vardır ki bir kabile için şefaatçi olur. Öyle kimse de vardır ki, akrabalarına şefaatçi olur. Öyle kimse vardır ki üç kişiye, iki kişiye, bir kişiye şefaatçi olur. Ahmed b. Hanbel, Müsned, C..1, S.20

 

فَمَا لَهُمْ عَنْ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ49 

49- Hal böyle iken, onlara ne oluyor ki tezkira/nasihatten yüz çevi­riyorlar?

 

التَّذْكِرَةِ /tezkiratun: Geçmişte/gelecekte bir olayın hatıra gelmesini sağlayan hatırlatıcıdır. Bu hatırlatıcı; nasihat, kişi, olay veya herhangi bir nesne olabilir. Buradaki tezkirenin muhtemelen:

1.   Kur’ân ayetleri,

2.   Muhammed as,

3.   Gerçekler,

4.   Müşriklere yapılan nasihatler olabilir.

 

Mukatil: Kur'ân'dan yüz çevirmek iki türlüdür:

1. Bile bile red ve inkâr etmektir.

2. Gereğince amel etmeyi terketmektir.

 

 

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ50 

50- Sanki kaçan vahşi eşekler gibi­dirler.

 

 

مُسْتَنْفِرَةٌ / kaçan

النّفْرُ /korkudan ve gürültüden kaçmak, korkudan bir yere sığınmak. Bir yerden kopup başka bir yere doğru gitmek.

اِسْتِنْفَار/bir konuda olumlu veya olumsuz teşvikte bulunmak. Kaçmaya, firar etmeye teşvik etmek.

 

مُسْتَنْفِرَةٌ kelimesindeki ف esreli okunduğu gibi üstünlü de okunmuştur.

1.    Esre’li okunursa; kaçan,

2.    Üstün’lü okunursa; kaçırılan manasına gelir. R. İsfehanî Müfredât ilgili madde.

 

Kurtubî: Muhammed as'dan kaçışları.

 

Ebu Hüreyre, İbn Abbâs, Zeyd İbn Eslem, onun oğlu Abdurrahmân: Onların haktan nefret ederek yüz çevirmeleri: tıpkı yaban eşeklerinin kendilerini kovalayıp avlamak isteyen aslandan ürküp kaçmaları gibidir.

 

Elmalı: Öğütten kaçan bu budalalar tehlikeden değil; kurtuluştan, kurtarıcıdan kaçıyorlar. Menfaatlerini bırakıp yok oluşa koşuyorlar.

 

مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ 5

Tevrat’la yükümlü tutulup da onunla amel etmeyenlerin durumu, ciltlerle kitap taşıyan eşeğin durumu gibidir. Allah’ın âyetlerini inkâr eden topluluğun hâli ne kötüdür! Allah, zalimler topluluğunu hidayete erdirmez.62/Cuma:5

 

فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ51 

51- Sanki kükreyen aslandan kaçıyorlar.

 

İbn Abbâs:

Arapça: الأسد  esed:

Habeşçe  قسورة   kasvere,

Farsça شير  şîr,

Nebatça أَوْيَا  evyâ adı verilir.

 

 قَسْوَرَةٍ/kasvere’nin muhtemel anlamları:

1.   Said b. Cübeyr, İkrime, Mücahid, Katade, Dahhak Ata, Ebu Zabyan, Ebu Musa el-Eş'arî ve İbn Keysan: قَسْوَرَةٍ/kasvere; okçu ve avcı demektir.

2.   İbn Abbas: Ben Arap­çada قَسْوَرَةٍ/el-kasvere'nin arslan anlamına geldiğini bilmiyorum.

3.   İkrime ve İbnu'l-A'rabî: قَسْوَرَةٍ/el-kasvere gecenin ilk vakitleridir. Yani gece karanlı­ğından ürküp kaçan... demektir.

4.   Zeyd b. Eslem: قَسْوَرَةٍ/el-kasvere; Güçlü, kuvvetli adamlardır. Yani güçlü kuvvetli adamlardan ürküp kaçan... demektir.

 

 

بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفاً مُنَشَّرَةً52 

52- Hayır! Onlardan her biri kendisine açılmış sahifeler gel­mesini istiyorlar!

 

Katâde: Kendilerine hiç bir amel yapmadan berât verilmesini isterler.

Mücahid: Onlar, her birine Allah'tan falan oğlu falana diye yazılı bir mektup indirilmesini istediler.

Elmalı: Genel bir öğüt ile yetinmiyorlar. Her biri ziyafete çağrılır gibi özel davetiye ile davet edilmelerini istiyorlar.

 

 

وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ 124

Onlara bir âyet geldiği zaman: Allah elçilerine verilenin bir benzeri bize de verilinceye kadar asla inanmayacağız, derler. Allah, risaletini kime vereceğini çok iyi bilir...6/Enam:124

 

 

كَلاَّ بَلْ لا يَخَافُونَ الآخِرَةَ 53

53- Yok, yok! Onlar ahiretten korkmazlar.

 

Onlar Âhiretin ciddiyetini kavrayamadıkları için:

1.  Âhiretteki hesaptan,

2.  Âhiretteki zorluklardan,

3.  Âhiretteki azaplardan… gereği kadar korkmuyorlar.

 

Taberi: Hayır, hayır… Onlara apaçık sahifeler verilse bile nebileri tasdik etmezler. Çünkü onlar, öldükten sonra âhirette diriltilip hesaba çekile­ceklerinden korkmuyorlar. İşte onları, Kur'an'dan yüz çevirten asıl sebep budur.

  

كَلاَّ إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ54 

54- Kuşkusuz ki o Kur'ân bir hatırlatmadır.

 

كَلاَّ/ Hayır.

إِنَّهُ/ Gerçekte o; Kur'ân, Nübüvvet… Tenzîr aynı zamanda, تَذْكِرَةٌ/ bir öğüttür.

 

فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ55 

55 - Dileyen ondan öğüt alır.

 

Hesabına gelen,

Aklını başına alan,

Âhiretini düşünen öğüdünü alsın.

 

Emalı: Artık her kim isterse düşünsün içeriğini anlasın, gereğine göre hareket etsin.

 

وَمَا يَذْكُرُونَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ56 

56- Allah dilemedikçe öğüt alamazlar. O kendisinden korkulmaya daha layıktır ve bağışlamaya daha ehildir.

 

Akıllarını toparlamayanlar öğüt alamazlar. Ancak üstün bir kuvvet onları yola getire. Yani; Allah onları zorla öğüt aldırmazsa, onlar normal şartlarda öğüt almazlar.  

 هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى / O Allah; Azabından korkulup korunulacak olan odur.

وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ / O Allah; bağışlayacak olan da odur.

 

Katâde: O kendisine dönülüp tevbe edenlerin günâhını bağışlamaya hak sahibidir.

 

وَلَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمْ الْمَلائِكَةَ وَكَلَّمَهُمْ الْمَوْتَى وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلاً مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ 111

Biz onlara melekleri de indirseydik, kendileriyle ölüler de konuşsaydı ve her şeyi karşılarında toplasaydık, Allah dilemedikçe yine de iman edecek değillerdi. Fakat onların çoğu bilmiyorlar. 6/Enam:111